دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Identifying and prioritizing strategies for managing the Tanghebostanak watershed in Fars Province using the SWOT-QSPM model شناسایی و اولویتبندی راهبردهای مناسب مدیریت حوزه آبخیز تنگبستانک استان فارس با استفاده از مدل SWOT-QSPM 1 17 724408 10.22034/iwm.2025.2056976.1216 FA سید مسعود سلیمان پور بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران 0000-0002-7389-6448 جمال مصفائی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-6494-5797 امین صالح پور جم پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-4599-1480 Journal Article 2025 04 02 Extended Abstract Introduction: The SWOT model easily assesses the strengths, weaknesses, opportunities, and threats in a watershed and provides solutions that are consistent with the realities and capabilities of the watershed. This model is one of the group decision-making models designed to determine long-term or short-term strategies and to make major decisions and various issues and topics. To this end, this study identified and prioritized strategies for management in the Tanghebostanak watershed, located in the northwest of Fars Province, using the integrated SWOT-QSPM model. Materials and methods: Field surveys were conducted to identify strengths, weaknesses, opportunities, and threats (SWOT). Through multiple meetings and brainstorming sessions with 24 subject-matter experts, both internal and external factors were identified, and a SWOT matrix was constructed. Management strategies were then developed based on these factors. The relative importance of each factor was assessed using the AHP. Internal and external factor scores were determined using a five-point Likert scale questionnaire, completed by two groups: experts and local watershed residents. The questionnaire's validity was confirmed by a panel of experts after finalizing the SWOT matrix. Responses were categorized using ordinal variables aligned with the Likert scale. The statistical population included 24 experts and 35 informed local residents. The reliability of the questionnaire was assessed using Cronbach’s alpha. Weighted scores were calculated, the strategic position of the watershed was determined, and the overall attractiveness of each strategy was evaluated to prioritize management strategies. Results and Discussion: A total of 14 internal factors (7 strengths and 7 weaknesses) and 10 external factors (5 opportunities and 5 threats) were identified, resulting in 12 strategies: 3 aggressive (SO), 3 conservative (WO), 3 competitive (ST), and 3 defensive (WT). Among these, "suitable soil" (S2) with a weighted score of 1.2 was identified as the most significant strength, while "soil erosion caused by human activities" (W2), scoring 1.044, was the most significant weakness. The most notable opportunity was "the willingness of surrounding counties to develop nature tourism" (O3), with a score of 1.35. Conversely, "complex and time-consuming administrative procedures for land transfer" (T5), with a score of 0.944, emerged as the most critical threat. The total weighted scores were as follows: strengths (3.383), weaknesses (3.317), opportunities (3.66), and threats (3.225). Internal and external factor scores were 0.066 and 0.435, respectively. These results highlight the dominance of strengths over weaknesses and opportunities over threats, indicating the need for a balanced approach incorporating all four strategic types. The results of the QSPM in prioritizing strategies indicate that strategies SO3 (beekeeping development), ST3 (improvement of agricultural production insurance services), and WT2 (long-term transfer of national lands for the development of tourism, medicinal plants, and beekeeping), with overall attractiveness of 20.296, 18.515, and 18.238, respectively, are the best strategies for managing the Tanghebostanak watershed in Fars province. Conclusion: Supporting new economic activities in the watershed is essential. This support should include raising public awareness, providing financial assistance, insuring emerging services, securing land, and simplifying bureaucratic processes. Since rangelands dominate the watershed’s landscape, their restoration—particularly through proper grazing management—can significantly reduce soil erosion and landslides. Participatory watershed management is crucial for coordinated efforts among relevant institutions, mitigating fragmented governance. It is strongly recommended that policies prioritize the long-term lease of national lands, legal reforms, and facilitation measures to promote tourism, medicinal plant cultivation, and beekeeping. Additionally, protecting rangelands and preventing land-use change should be high on the agenda. Educating residents about the importance of watershed management, building their capacity for implementation and stewardship, and fostering collaboration with local cooperatives are among the key strategies for sustainable development in the Tanghebostanak watershed. چکیده مبسوط مقدمه: مدل SWOT بهراحتی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای موجود در یک حوزه آبخیز را بهدقت ارزیابی میکند و راهکارهایی توأم با واقعیات و تواناییهای آبخیز، ارائه میدهد. این مدل، ازجمله مدلهای تصمیمگیری گروهی است که به منظور تعیین استراژی بلندمدت یا کوتاهمدت و ایجاد تصمیمات بزرگ و مسائل و موضوعات مختلف، طراحی شده است. به این منظور، در این پژوهش اقدام به شناسایی و اولویتبندی راهبردهای مناسب مدیریت در حوزه آبخیز تنگبستانک واقع در شمالغرب استان فارس با استفاده از مدل SWOT-QSPM شده است. مواد و روش‌ها: در این تحقیق بررسیهای میدانی برای تعیین نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها انجام گردید و با برگزاری جلسات متعدد و ایجاد طوفان فکری با 24 کارشناس خبره، اقدام به شناسایی عوامل درونی و بیرونی و تدوین ماتریس SWOT شد. همچنین نسبت به تدوین راهبردهای مدیریت آبخیز مبتنی بر نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها اقدام شد. تعیین اوزان نسبی عوامل هر یک از بخش‌های نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها با بکارگیری تکنیک تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) انجام شد. سپس نسبت به تعیین امتیاز عوامل درونی و بیرونی اقدام شد. در این خصوص، ابزار اندازهگیری برای تعیین امتیاز عوامل داخلی و خارجی، پرسشنامه طیف لیکرت پنج‌طبقه‌ای بود که توسط دو جامعه آماری کارشناسان و آبخیزنشینان تکمیل شد. روایی پرسشنامه پس از تعیین عوامل داخلی و خارجی و نهایی شدن ماتریس SWOT، مبتنی بر نظرات کارشناسان خبره به تأیید نهایی رسید. متغیرهای پرسشنامه مبتنی بر روش کدگذاری چندپاسخی، از نوع متغیرهای ترتیبی کیفی و منطبق با طیف لیکرت بود. برای دستیابی به نظرات جوامع محلی نیز پرسشنامهها توسط 35 نفر از افراد مطلع و باتجربه تکمیل شد. همچنین بهمنظور بررسی میزان پایایی پرسشنامهها، از روش آلفای کرونباخ استفاده شد. محاسبه امتیاز وزنی عوامل مختلف، ارزیابی عوامل درونی و بیرونی، ترسیم نمودار موقعیت راهبردی آبخیز و محاسبه جذابیت کلی هر راهبرد محاسبه و اولویتبندی راهبردهای مدیریت آبخیز مبتنی بر مقادیر جذابیت نهایی راهبردها تعیین شدند. نتایج و بحث: با توجه به 14 عامل داخلی (هفت نقطه قوت و هفت نقطه ضعف) و 10 عامل خارجی (پنج فرصت و پنج تهدید)، 12 راهبرد، مشتمل بر سه راهبرد تهاجمی، سه راهبرد محافظه‌کارانه، سه راهبرد رقابتی و سه راهبرد تدافعی شناسایی شدند. نتایج ارزیابی عوامل داخلی و خارجی بیانگر آن است که "خاک مناسب" (S2)، با امتیاز وزنی 2/1، مهم‌ترین نقطه قوت، "فرسایش خاک ناشی از فعالیتهای انسانی" (W2)، با امتیاز وزنی 044/1، مهم‌ترین نقطه ضعف، "تمایل شهرستانهای اطراف برای طبیعتگردی در این آبخیز"، با امتیاز وزنی 35/1 (O3) مهم‌ترین فرصت، و "فرآیندهای اداری پیچیده و زمانبر واگذاری اراضی ملی" با امتیاز وزنی 944/0 (T5) مهم‌ترین تهدید برای حوزه آبخیز تنگبستانک استان فارس محسوب می‌شوند. نتایج نشان داد مجموع امتیازات وزنی نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها به‌ترتیب برابر با 383/3، 317/3، 66/3 و 225/3 است. برآیند عوامل داخلی و خارجی بهترتیب برابر با 066/0 و 435/0 محاسبه شد. با توجه به برتری نسبی نقاط قوت بر نقاط ضعف و نیز فرصت‌ها بر تهدیدها، تأمین اهداف مدیریتی در این حوزه آبخیز مستلزم توجه به هر چهار نوع راهبرد تهاجمی، محافظه‌کارانه، رقابتی و تدافعی میباشد. نتایج ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمّی (QSPM) در اولویت‌بندی راهبردها بیانگر آن است که راهبردهای SO3 (توسعه زنبورداری)، ST3 (ارتقاء خدمات بیمه تولیدات کشاورزی) و WT2 (واگذاری بلندمدت اراضی ملی بهمنظور توسعه گردشگری، گیاهان دارویی و زنبورداری)، بهترتیب با جذابیت‌های کلی 296/20، 515/18 و 238/18، بهترین راهبردهای مدیریت حوزه آبخیز تنگبستانک استان فارس هستند. نتیجه‌گیری: نیاز است حمایت‌های ویژهای برای راه‌اندازی فعالیت‌های جدید اقتصادی در این حوزه آبخیز انجام پذیرد. ازجمله این حمایت‌ها می‌توان به ارتقای سطح آگاهی اهالی منطقه، تسهیلات مالی، بیمه خدمات جدید آبخیز، تأمین اراضی موردنیاز، و کاهش تشریفات اداری پیچیده اشاره کرد. ازآنجاکه مراتع، بخش عمده سطح اراضی این حوزه آبخیز را تشکیل داده است؛ راهبرد احیای مراتع، بهویژه رعایت اصول چرای دام میتواند فرسایش خاک و زمین لغزش را کاهش داده و در نتیجه بهبود سلامت آبخیز را در پی داشته باشد. همچنین مدیریت مشارکتی آبخیز، باعث فعالیت هماهنگ سازمان‌های ذیربط شده و بنابراین بخشی‌نگری ناشی از ساختار حاکمیت پراکنده آبخیز برطرف خواهد شد. پیشنهاد میشود بهطور جدی، واگذاری بلندمدت اراضی ملی و اصلاح قوانین و تسهیل امور برای توسعه گردشگری، گیاهان دارویی و زنبورداری و همچنین حفاظت از مراتع و جلوگیری از تغییر کاربری اراضی در دستور کار سیاستگذاران، برنامهریزان و مدیران این حوزه آبخیز قرار گیرد. اطلاعرسانی به آبخیزنشینان در خصوص اهمیت تدوین راهبردهای مدیریتی، افزایش توانمندی آبخیزنشینان با هدف اجرا و نگهداری و بهرهبرداری از طرحهای آبخیزداری، و ارتباط و همکاری شرکتهای تعاونی با ساکنان این آبخیز، از مهمترین موارد پیشنهادی در این خصوص میباشد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_724408_c2f744ef775b1c8b0bcd59e3ead4bea4.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Social capital in rangeland governance: Network analysis of key actors and social relations (Case study: Tafresh county, Iran) سرمایه اجتماعی و حکمرانی مراتع: تحلیل شبکه روابط اجتماعی و شناسایی کنش‌گران کلیدی، منطقه مورد مطالعه: شهرستان تفرش 18 37 723444 10.22034/iwm.2025.2049295.1198 FA لیلا شریعتی نیا گروه احیای‌ مناط‌ق‌ خشک‌ و کوهستانی‌، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0009-0009-5538-3196 مهدی قربانی گروه احیای‌ مناط‌ق‌ خشک‌ و کوهستانی‌، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-6891-8369 حسین آذرنیوند گروه احیای‌ مناط‌ق‌ خشک‌ و کوهستانی‌، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0003-0024-9060 مجید رحیمی پژوهشگر موسسه کسب و کار اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-6796-4328 Journal Article 2024 12 30 Extended Abstract Introduction: Achieving sustainable development requires transforming society-nature interactions into synergistic relationships. Effective governance of natural resources, particularly rangelands, requires collaboration and consensus among stakeholders to ensure the adaptability and sustainability of these ecosystems. Social capital, particularly trust and social participation, plays a crucial role in the successful participatory management of common-pool resources. In this context, social network analysis emerges as a valuable tool for identifying relationships and interactions among actors, facilitating the flow of information, and enhancing the effectiveness of management initiatives. This study analyzes social capital in rangeland governance across three customary jurisdictions, focusing on social network structures and key actors. Materials and methods: This study investigates the social relationships among rangeland users in three customary rangeland management units—Ahmadabad, Fark, and Nobahar—located in Tafresh County. Data were collected via full-network social network analysis (SNA). A Likert-scale questionnaire assessed trust and participation ties among 33 rangeland users. Data analysis was performed using UCINET software, applying key network metrics such as degree centrality, betweenness centrality, closeness centrality, and structural holes to identify key actors and analyze their relationships. The findings highlight influential actors within each rangeland management unit and their role in facilitating information flow, enhancing participation, and improving rangeland governance. This study provides a deeper understanding of the social structure of rangeland users and its implications for sustainable rangeland management. Results and Discussion: SNA revealed significant differences in social network structures across Ahmadabad, Fark, and Nobehar, particularly in participation, trust, and key actors' roles. The findings identified the central actors in each rangeland unit’s social network and their influence on cooperation and information exchange. In Ahmadabad, the actor BH-AG, with the highest in-degree centrality, was recognized as a key player in receiving information and facilitating collective decision-making. Meanwhile, the actor HS-SD, with high out-degree centrality, demonstrated strong social influence and effective communication within the network. These results suggest that empowering these actors could enhance the adaptability of rangeland management and facilitate collective decision-making. Fark’s homogeneous network metrics suggest limited innovation in relationship-building. In Nobahar, the actor ZY-KH emerged as the most influential player, while the participation and trust metrics reflected a complex and diverse network structure. Conclusion: In Fark, there exists a strong foundation of trust and relationships among stakeholders that facilitates effective collaboration and participation. This network represents the most successful instance of collaborative governance, characterized by high levels of participation and transparency in decision-making; however, there is a pressing need for innovation. In Nobahar, the trust and willingness to participate among stakeholders are also robust, fostering a sense of responsibility through established processes. Nonetheless, empowerment programs must enhance natural resource management. In contrast, Ahmadabad faces challenges related to the relationships and trust among stakeholders, which negatively impacts cooperation. Enhancing transparency and empowering stakeholders through educational initiatives and workshops is crucial. Fark exemplifies successful collaborative governance; Nobahar shows promise, while Ahmadabad lags in social participation and trust. Strengthening these social dimensions across all jurisdictions has the potential to significantly enhance natural resource management and collaborative governance. چکیده مبسوط مقدمه: دستیابی به توسعه پایدار، امری ضروری است که تعاملات بین جامعه و طبیعت به روابط هم‌افزا تبدیل شود. حکمرانی مؤثر بر منابع طبیعی، به‌ویژه در زمینه مراتع، نیازمند همکاری و اجماع بین ذی‌نفعان است تا قابلیت سازگاری و پایداری این اکوسیستم‌ها تضمین شود. سرمایه اجتماعی، به‌خصوص در قالب اعتماد و مشارکت اجتماعی، نقش کلیدی در موفقیت مدیریت مشارکتی منابع مشترک دارد. در این زمینه، تحلیل شبکه‌های اجتماعی می‌تواند ابزار مناسبی برای شناسایی روابط و تعاملات بین کنش‌گران، تسهیل جریان اطلاعات و تقویت کارایی پروژه‌های مدیریتی باشد. این پژوهش به بررسی سرمایه اجتماعی در نظام حکمرانی مرتع در سه سامان عرفی و تحلیل ساختار روابط اجتماعی و شناسایی کنش‌گران کلیدی پرداخته است. مواد و روش‌ها: در این تحقیق روابط اجتماعی میان مرتع‌داران در سه سامان عرفی احمدآباد، فرک و نوبهار واقع در شهرستان تفرش بررسی شده است. برای جمع‌آوری داده‌ها، از رویکرد تحلیل شبکه‌های اجتماعی به‌صورت پیمایشی استفاده شد که شامل طراحی پرسشنامه‌ای بر مبنای پیوندهای اعتماد و مشارکت بین مرتع‌داران به روش شبکه کامل بود. این پرسشنامه با استفاده از مقیاس لیکرت تنظیم و در جامعه هدف با تعداد 33 مرتع‌دار توزیع و تکمیل شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار UCINET بهره گرفته شد و شاخص‌های مرکزیت درجه، مرکزیت بینابینی، مرکزیت مجاورت و چاله‌های ساختاری برای شناسایی کنش‌گران کلیدی و تحلیل روابط بین آن‌ها مورد استفاده قرار گرفت. تحلیل این شاخص‌ها به شناسایی بازیگران کلیدی در هر سامان عرفی و بررسی نقش آن‌ها در تسهیل جریان اطلاعات، افزایش مشارکت و ارتقای حکمرانی مراتع کمک نموده و امکان درک عمیق‌تری از ساختار اجتماعی بهره‌برداران و تأثیر آن بر مدیریت مرتع را فراهم می‌آورد. نتایج و بحث: نتایج تحلیل شبکه‌های اجتماعی در این پژوهش نشان داد که ساختار شبکه‌های اجتماعی در سه سامان عرفی احمدآباد، فرک و نوبهار از نظر سطح مشارکت، اعتماد و نقش کنش‌گران کلیدی تفاوت‌های معنیداری دارد. نتایج مشخص کرد کدام کنش‌گران در هر سامان عرفی، نقش کلیدی در شبکه‌های اجتماعی ایفا کرده و می‌توانند تأثیر عمده‌ای بر همکاری‌ها و تبادل اطلاعات داشته باشند. در سامان عرفی احمدآباد، کنش‌گر BH-AG با بیشترین مرکزیت درجه ورودی یک بازیگر کلیدی در دریافت اطلاعات و تصمیم‌گیری‌های جمعی است، در حالی‌که کنش‌گر HS-SD با داشتن مرکزیت خروجی بالا، دارای نفوذ اجتماعی و ارتباطات مؤثر در شبکه است. این نتایج نشان می‌دهد که تقویت نقش این کنش‌گران می‌تواند به افزایش سازگاری مدیریت مرتع و تسهیل در تصمیم‌گیری‌های جمعی کمک کند. نتایج شاخص‌ها در سامان عرفی فرک، تفاوت زیادی را نشان نداد و نبود تنوع در مقدار شاخص‌های این شبکه می‌تواند نشان‌دهنده ضعف در ایجاد روابط جدید و نوآورانه باشد. در سامان عرفی نوبهار، کنش‌گر ZY-KH به‌عنوان کلیدی‌ترین بازیگر شناسایی شد و نتایج مشارکت و اعتماد نشان‌دهنده پیچیدگی و تنوع ساختار شبکه است. نتیجه‌گیری: در سامان عرفی فرک، اعتماد و روابط قوی میان کنش‌گران وجود دارد که همکاری و مشارکت مؤثری را تسهیل می‌کند. این شبکه به‌دلیل مشارکت بالا و شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها، موفق‌ترین حالت حکمرانی مشارکتی را تجربه می‌کند، اما نیاز به نوآوری وجود دارد. در سامان عرفی نوبهار، اعتماد و تمایل کنش‌گران به مشارکت نیز قوی است و فرآیندهای موجود به ایجاد حس مسئولیت‌پذیری می‌انجامد. با این وجود، برای بهبود مدیریت منابع طبیعی، برنامه‌های توانمندسازی ضروری است. سامان عرفی احمدآباد با چالش‌هایی در روابط و اعتماد میان کنش‌گران مواجه است، که بر همکاری‌ها تأثیر منفی می‌گذارد. نیاز به بهبود شفافیت و توانمندسازی کنش‌گران از طریق آموزش و کارگاه‌ها محسوس است. به‌طور کلی، سامان عرفی فرک موفق‌ترین نتیجه را در حکمرانی مشارکتی دارد، در حالی که نوبهار وضعیتی مطلوب و احمدآباد به تقویت ابعاد اجتماعی و مشارکت نیاز دارد. تقویت این ابعاد اجتماعی در کلیه این سامان‌های عرفی می‌تواند به بهبود مدیریت منابع طبیعی و ارتقاء حکمرانی مشارکتی کمک کند.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_723444_677510e5a458e763e42b5dcb9d20c9f0.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Evaluation of the efficiency of the SWAT+ model in mountainous watersheds in arid and semi-arid regions (Case study: Meymeh watershed, Ilam) ارزیابی کارایی مدل +SWAT در حوزه‌های آبخیز کوهستانی مناطق خشک و نیمه‌خشک (مطالعه موردی: حوضه میمه، ایلام) 38 53 724391 10.22034/iwm.2025.2043396.1180 FA رضا شیرخانی گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران محسن توکلی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران 0000-0001-5482-4927 علی اکبر اختری گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران حیدر ابراهیمی گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، ایران Journal Article 2024 10 15 Extended Abstract Introduction: A watershed system regulates both the quantity and quality of water within the hydrological cycle. Challenges have arisen in managing this cycle, largely due to insufficient understanding of its complexity and inadequate planning regarding the interconnections between water resource management and community development. Effective watershed management requires comprehensive and accurate information on various technical and managerial approaches. Simulating hydrological processes within a watershed is considered a promising approach for achieving optimal management. This study aims to develop and evaluate a new rainfall-runoff model for the Meymeh Watershed as a mountainous watershed located in a semi-arid region of Ilam Province, Iran. Materials and methods: This study was conducted using the new SWAT+ model. SWAT+ is a powerful tool for achieving watershed management objectives, offering a flexible spatial representation of basin processes and responses. It integrates a large number of parameters, utilizes the free QGIS software, and features a robust graphical interface.The data required for this research include meteorological records from the watershed and its surrounding areas, historical flow data of the Meymeh River, a Digital Elevation Model (DEM), and geological and soil maps. Meteorological data were collected from two synoptic stations near the watershed and 20 rain gauges located within and around the watershed, sourced from governmental organizations. Historical and observed daily flow data from a hydrometric station at the watershed outlet were also obtained from existing databases.Daily meteorological and hydrological data from 2010 to 2020 were used to simulate streamflow in the study area. Considering that using multiple statistical indicators can lead to mixed interpretations of model performance, in this study were employed the coefficient of determination (R²), Nash–Sutcliffe Efficiency (NSE), Mean Absolute Error (MAE), and Mean Bias Error (MBE) to evaluate the accuracy and reliability of the model. Results and Discussion: Based on the results, NS, R2 coefficients, MAE and MBE were obtained -0.38 , 0.39, 11.1 and 8.4 respectively, using non-optimized coefficients using in the initial run of the model. According to the value of the objective functions in the first run, it was found that the SWAT+ model has insufficient accuracy for the watershed runoff simulation, so the calibration operation is necessary to improve its accuracy. For calibration, ten coefficients and parameters that are effective in producing watershed runoff were determined. These parameters were entered into the model along with the allowed range of their changes (Theoretically) and were real and optimized during 2000 iterations. Following this process, the R2, Nash-Sutcliffe coefficients, MAE and MBE for the calibration period (2010-2018) were obtained 0.72, 0.70, 2.97 and 0.58 respectively, and for the validation period (2019-2020), 0.78, 0.77, 7.6 and 0.38 respectively. In order to evaluate the ability of the model in simulating base and peak flows and also checking their temporal consistency with the observed data, scatter plots and time series of observed and simulated daily flow values were drawn for the calibration and validation periods. A detailed review of the drawn graphs showed that this model has correctly identified the time of the peak flows. Also, the daily fluctuations of the river flow are correctly modeled. From a graphical point of view, the comparison of the time series plots during the validation period shows that the SWAT+ model estimated the peak and base flows close to the actual values. Conclusion: The results of this study showed that SWAT+ has a good ability to simulate of daily runoff in The Meymeh river watershed. It can also be applied to simulate runoff under different management scenarios and in other watersheds with similar environmental and hydrological conditions. چکیده مبسوط مقدمه: سیستم حوزه آبخیز، تنظیم کننده کمیت و کیفیت چرخه آب میباشد. مشکلاتی که در عصر حاضر در این چرخه پدید آمده است (وقوع سیلاب، کم آبی و...)، هزینهای است که بشر به دلیل عدم درک صحیح از این چرخه پیچیده و عدم برنامهریزی در پروژههای مرتبط با مدیریت آب و توسعه جوامع، متحمل شده است. لذا مدیریت صحیح حوضه، مستلزم داشتن اطلاعات جامع و کامل از تکنیکهای مختلف اجرایی و مدیریتی است. اعتقاد بر این است که شبیهسازی پدیدههای هیدرولوژیکی در حوزه آبخیز میتواند راه‌حلی بهینه برای مدیریت صحیح آنها باشد. هدف از پژوهش حاضر توسعه و ارزیابی یک مدل نسبتاً جدید بارش-رواناب در حوضه رودخانه میمه به عنوان یک حوضه کوهستانی با اقلیم خشک و نیمهخشک در استان ایلام میباشد. مواد و روش‌ها: این مطالعه با استفاده از مدل جدید SWAT+ انجام گرفت. مدل SWAT+ به دلیل فراهم نمودن یک نمایش مکانی انعطافپذیر از واکنشها و فرآیندهای حوضه، استفاده از تعداد زیادی پارامتر، نرم‌افزار رایگان QGIS و رابط گرافیکی قدرتمند، ابزار بسیار مفیدی برای دستیابی به اهداف مدیریتی میباشد. دادههای موردنیاز این تحقیق شامل دادههای هواشناسی حوضه و مناطق اطراف آن، دادههای تاریخی و ثبت شده جریان رودخانه، مدل رقومی ارتفاعی، نقشههای خاک و زمینشناسی است. دادههای هواشناسی دو ایستگاه سینوپتیک واقع در اطراف حوضه و 20 دستگاه بارانسنج در داخل و اطراف حوضه از سازمانهای دولتی اخذ شد. دادههای تاریخی و مشاهدهای جریان روزانه در یک ایستگاه هیدرومتری واقع در خروجی حوضه (ایستگاه پل میمه) نیز از شرکت آب منطقهای تهیه گردید. برای شبیهسازی جریان در حوضه مورد مطالعه، دادههای روزانه هواشناسی و هیدرولوژیکی دوره زمانی 2010 تا 2020 میلادی مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به این که انتخاب شاخص آماری چندگانه «احتمال تفسیر ترکیبی، عملکرد مدل را افزایش میدهد» آمارههای ضریب تعیین (R2)، نش ساتکلیف (NSE)، میانگین خطای مطلق (MAE) و میانگین خطای اریب (MBE) جهت ارزیابی عملکرد مدل مورد استفاده قرار گرفت. نتایج و بحث: بر اساس نتایج، ضرایب نش ساتکلیف، تعیین، MAE و MBE در اولین اجرای مدل و با استفاده از ضرایب بهینه نشده بهترتیب 38/0- ، 39/0 ، 1/11 و 4/8 به دست آمدند. با توجه به مقدار توابع هدف در اجرای اول، مشخص شد که مدل SWAT+ فاقد دقت برای شبیه‌سازی رواناب حوضه است، بنابراین عملیات واسنجی برای بهبود دقت آن ضروری است. برای واسنجی، ده ضریب و پارامتر موثر تولید رواناب حوضه تعیین و این پارامترها به همراه محدوده مجاز تغییرات آنها (به لحاظ نظری) وارد مدل شدند و در طی 2000 تکرار، واقعی و بهینه شدند. پس از این فرآیند، ضرایب تعیین، نش-ساتکلیف و مقادیر MAE و MBE برای دوره واسنجی (2018-2010) بهترتیب 72/0 ، 70/0 ، 97/2 ، 58/0 و برای دوره اعتبارسنجی (2020-2019) بهترتیب 78/0 ، 77/0 ، 6/7 و 38/0 به دست آمدند. به منظور ارزیابی توانایی مدل در شبیهسازی دبیهای پایه و دبی اوج و همچنین بررسی سازگاری زمانی آنها با دادههای مشاهده شده، نمودارهای پراکندگی و سری زمانی مقادیر جریان روزانه مشاهده شده و شبیهسازی شده برای دورههای واسنجی و اعتبارسنجی ترسیم شد. بررسی دقیق نمودارهای ترسیم شده نشان داد که این مدل، زمان پیک دبیها را به درستی شبیهسازی کرده است. همچنین نوسانات روزانه جریان رودخانه به درستی مدلسازی شده است. از نقطه نظر گرافیکی، مقایسه نمودارهای سری زمانی در طول دوره اعتبارسنجی نشان میدهد که مدل SWAT+ جریانهای پیک و پایه را نزدیک به مقادیر واقعی تخمین زده است. نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که مدل SWAT+ توانایی مناسبی برای شبیهسازی دبی روزانه در حوزه آبخیز رودخانه میمه دارد و میتواند برای شبیه سازی رواناب تحت سناریوهای مدیریتی مختلف و همچنین در حوضههای با شرایط طبیعی مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_724391_7452f41ef05ae7b2b88a363b29f60956.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Spatial modeling of soil moisture using OLS and GWR regression models (Case study: Halilrud Watershed) مدل‌سازی مکانی رطوبت خاک با استفاده از مدل‌های رگرسیون کلی و رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز هلیل‌رود) 54 67 724554 10.22034/iwm.2025.2058858.1223 FA شاپور کوهستانی گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه جیرفت، کرمان، ایران. فهمیه میرچولی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران الهام رفیعی ساردوئی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، کرمان، ایران. Journal Article 2025 04 26 Extended Abstract Introduction: Although numerous studies have investigated the relationships between soil moisture and various environmental and climatic variables, the spatial relationship between soil moisture and these variables has not yet been fully identified. This is primarily because traditional statistical methods present parameter values as averages across the study area, thereby ignoring spatial variations in the relationships between soil moisture and independent variables. To overcome this limitation, it is necessary to use an appropriate spatial analysis approach. In this context, spatial statistical methods such as Ordinary Least Squares (OLS) and Geographically Weighted Regression (GWR) can be employed to model spatial relationships between different variables. The Halilrud Basin is a key agricultural region in Kerman Province, Iran, with the local economy heavily dependent on crop production. Soil moisture is a critical factor affecting agricultural drought. Therefore, this study aimed to estimate soil moisture in the Halilrud watershed using field observations and laboratory analyses, and to evaluate its spatial relationship with remotely sensed indices—specifically the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) and Land Surface Temperature (LST)—using OLS and GWR models. Material and Methods: Soil moisture measurements were taken in the plains of the Halilrud watershed using a TDR device at a depth of 30 cm across 72 sampling points in May 2019. To prepare NDVI and LST maps, Landsat 8 (OLI) and MODIS (MOD11A1) satellite images from May 2019 were acquired and preprocessed. The NDVI and LST indices were then extracted. To assess the spatial relationship between soil moisture and each independent variable (NDVI, LST) as well as their combination, both GWR and OLS regression models were applied. Results and Discussion: The results showed that the GWR model outperformed the OLS model based on evaluation criteria. The GWR model yielded R² values of 0.28 for LST, 0.44 for NDVI, and 0.58 when both variables were combined, indicating improved model performance. Additionally, the GWR model demonstrated higher efficiency across all scenarios due to lower AICc values and higher local and adjusted R² values. While the OLS model indicated a general correlation between soil moisture and the independent variables, the GWR model revealed that this relationship varies spatially. In particular, the northern regions of the watershed exhibited a stronger correlation between soil moisture and the independent variables. This spatial variability illustrates the advantage of the GWR model, which accounts for local variations in the relationships, unlike the OLS model that assumes a uniform relationship across the study area. Conclusion: The maps generated in this study can be used to identify areas with significant increases or decreases in soil moisture, which is valuable for decision-making, watershed management, and irrigation planning in the agricultural sector. The methodology and objectives applied here can be extended to other watersheds, offering practical and research value. For future studies, it is recommended to include additional independent variables—such as topographic features and other satellite-derived indices—to identify the most influential factors affecting soil moisture. چکیده مبسوط مقدمه: اگرچه مطالعات متعددی به بررسی روابط بین رطوبت خاک و برخی متغیرهای محیط‌زیستی و اقلیمی پرداخته‌اند، اما هنوز تغییرات مکانی ارتباط رطوبت خاک با بسیاری دیگر از متغیرهای محیطی به‌طور کامل مشخص نمی‌باشد؛ زیرا این روش‌های آماری، مقادیر پارامترها را به‌صورت میانگین در سطح منطقه مطالعاتی نشان می‌دهد و از تغییرات مکانی رابطه بین رطوبت خاک و متغیرهای مستقل چشم‌پوشی می‌کنند. ازاین‌رو، به‌کارگیری یک رویکرد مناسب برای رفع این محدودیت، ضروری است. در همین راستا، می‌توان روش‌های آمار مکانی برای مدل‌سازی روابط مکانی بین متغیرهای مختلف استفاده کرد. پرکاربردترین روش‌های آمار مکانی می‌توان به روش حداقل مربعات معمولی (OLS) و رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی (GWR) اشاره کرد. حوزه آبخیز هلیل‌رود یکی از قطب‌های اصلی کشاورزی در استان کرمان و ایران بوده و اقتصاد محلی منطقه به آن بستگی دارد. رطوبت یکی از متغیرهایی است که بر خشکسالی کشاورزی تأثیر‌گذار می‌باشد؛ بنابراین، این پژوهش با هدف برآورد رطوبت خاک در حوزه آبخیز هلیل‌رود با استفاده از بازدید صحرایی و تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی، ارزیابی ارتباط مکانی آن با شاخص‌های مبتنی بر سنجش‌ازدور ازجمله شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI)، شاخص دمای سطح زمین (LST) با استفاده از مدل OLS و GWR انجام شد. مواد و روش‌ها: برای اندازه‌گیری رطوبت خاک، از دستگاه TDR در مناطق دشتی حوزه آبخیز هلیل‌رود استفاده شد. سنجش رطوبت خاک در 72 نقطه (عمق 30 سانتی‌متری خاک) و در اردیبهشت‌ماه 1398 انجام شد. برای تهیه نقشه شاخص تفاوت پوشش گیاهی نرمال شده (NDVI) و دمای سطح زمین (LST)، ابتدا تصاویر ماهواره لندست 8 (OLI) و مودیس (MOD11A1) منطقه موردمطالعه مربوط به اردیبهشت 1398 تهیه شد. سپس پیش‌پردازش‌های لازم برای تصاویر موردنظر انجام و شاخص‌ها استخراج گردید. برای ارزیابی ارتباط مکانی بین رطوبت خاک و هر یک از متغیرهای مستقل و همچنین ترکیب هر دو متغیر از مدل‌های رگرسیون وزنی جغرافیایی و مدل رگرسیون حداقل مربعات استفاده شد. نتایج و بحث: نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که بر اساس معیارهای ارزیابی، مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی با R2=0/28 برای متغیر مستقل LST، R2=0/44 برای متغیر مستقل NDVI وR2=0/58 برای ترکیب هر دو متغیر، دارای قدرت تبیین و برآورد بهتری نسبت به مدل رگرسیون کلی می‌باشد. همچنین مدل‌ رگرسیون وزنی جغرافیایی در تمامی حالت‌ها و در نظر گرفتن متغیرهای مختلف، به دلیل داشتن مقادیر کمترAICc و مقادیر بالاتر R2 و Adjusted R2 عملکرد بهتری نسبت به مدل حداقل مربعات معمولی داشته است. اگرچه، نتایج مدل حداقل مربعات معمولی نشان داد که همبستگی بین رطوبت خاک و متغیرهای مستقل وجود دارد اما مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی تائید کرد که این ارتباط در نقاط مختلف، یکسان نمی‌باشد. به‌طوری‌که مناطق شمالی حوضه دارای ارتباط قوی‌تری بین تمامی متغیرهای مستقل و رطوبت خاک می‌باشند. یکی از دلایل برتری مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی می‌تواند این باشد که در مدل رگرسیون حداقل مربعات، رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته در کل منطقه یکسان است؛ اما در مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی، روابط بین متغیرها در نقاط مختلف منطقه به‌طور جداگانه مدل‌سازی و بررسی می‌شود. نتیجه‌گیری: با استفاده از نقشه‌های حاصل از این مطالعه می‌توان نقاط در معرض کاهش یا افزایش رطوبت خاک را در منطقه شناسایی کرد و برای بهبود فرآیند تصمیم‌گیری و مدیریت حوزه آبخیز و پیش‌بینی نیازهای آبیاری در بخش کشاورزی مورداستفاده قرار داد. به‌کارگیری روش و هدف مطالعه حاضر در سایر حوزه‌های آبخیز می‌تواند از نظر کاربردی و پژوهشی، اهمیت زیادی داشته باشد. به‌علاوه، پیشنهاد می‌شود در مطالعات آینده به‌منظور یافتن مهم‌ترین متغیر، برخی دیگر از متغیرهای مستقل ازجمله خصوصیات توپوگرافی و نیز دیگر شاخص‌های مستخرج از تصاویر ماهواره‌ای مورداستفاده قرار گیرد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_724554_748543834a0649d1d4b67e01db92905c.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Analyzing the governance structure of the water-energy-food nexus on Qeshm Island: A social network analysis approach بررسی ساختار حکمرانی همبست آب-انرژی- غذا در جزیره قشم: کاربرد تحلیل شبکه اجتماعی 68 91 724821 10.22034/iwm.2025.2056408.1214 FA پرستو رجب‌پور نیکو گروه ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ، داﻧﺸکده ﻣﻨﺎﺑﻊ طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی قربانی گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-6891-8369 شراره پورابراهیم گروه ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ، داﻧﺸکده ﻣﻨﺎﺑﻊ طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران علیرضا قراگوزلو گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 23 Extended Abstract Introduction: Effective management of critical resources such as water, energy, and food is essential due to their strong interdependence—changes in one sector often impact the others. Rapid population growth, economic development, and escalating climate change are intensifying challenges in resource management worldwide. The Water-Energy-Food (WEF) nexus framework has emerged as a comprehensive approach to address these complexities by integrating environmental, social, economic, and political dimensions. This framework is especially relevant for arid and semi-arid regions like Iran, where water scarcity exerts considerable pressure on local governance systems. Qeshm Island, the largest island in the Persian Gulf, exemplifies the difficulties of managing the WEF nexus under such constraints. Fragmented policymaking and weak coordination across water, energy, and food sectors on the island highlight the urgent need for integrated management strategies and stronger inter-sectoral cooperation. This study aims to analyze and evaluate the governance structure of the WEF nexus on Qeshm Island using Social Network Analysis (SNA). The goal is to provide a comprehensive understanding of institutional interactions and identify opportunities for enhancing sustainable resource management in the region. Materials and Methods: This research adopts a descriptive-survey design with an applied focus on examining the governance network of the WEF nexus on Qeshm Island through SNA. The study investigates inter-organizational relationships across the water, energy, and food sectors by collecting primary data via 123 questionnaires distributed equally among sector experts and officials. Additionally, document reviews and field visits complemented data collection efforts. Network data were analyzed using UCINET6 software, focusing on key metrics such as network density, reciprocity, transitivity, centralization, average geodesic distance, and core-periphery structure. This approach allows for an in-depth assessment of the governance network, revealing institutional dynamics and pinpointing areas requiring policy and management improvements. The findings provide a foundational basis for developing integrated and effective governance frameworks for the island’s critical resources. Results and Discussion: Analysis reveals significant governance challenges within Qeshm Island’s WEF nexus. The overall low network density indicates limited collaboration and underutilization of institutional capacity. Among the sectors, the energy network showed the highest density, suggesting better coordination, whereas the food network exhibited the lowest density, highlighting critical weaknesses in collaboration. Reciprocity scores were moderate, demonstrating some mutual communication among stakeholders; however, weak transitivity—particularly in the food sector—suggests a lack of sustained tripartite interactions necessary for cohesive governance. Centralization measures revealed that governance is highly concentrated around a few key organizations, with the food network showing the greatest centralization, potentially restricting the system’s adaptability. The high average geodesic distance points to slow information and resource flows, especially within the food network, further impeding effective governance. Core-periphery analysis identified two central institutions—the Qeshm Free Trade Zone Organization and the Governor’s Office—as dominant nodes facilitating inter-sectoral linkages. These results collectively indicate that despite some institutional interactions, the governance structure remains fragmented and inefficient. Conclusion: This study highlights the institutional strengths and weaknesses within the water, energy, and food governance networks on Qeshm Island through rigorous network analysis. While there is some collaboration, significant opportunities exist to improve coordination and cohesion among stakeholders. Enhancing inter-sectoral communication, broadening stakeholder participation, and adopting integrated governance approaches are crucial to increasing the sustainability and resilience of resource systems on the island. The prominent role of the Qeshm Free Trade Zone Organization underscores the potential of leveraging key institutions to strengthen weaker sectors, notably the food network. Moreover, considering informal relationships and the influence of macro-level policies—both national and international—will be essential for a more comprehensive understanding of governance challenges and opportunities. Future research should also explore the role of non-state actors in this nexus. Ultimately, reforming governance structures and fostering stronger institutional cooperation is vital for the sustainable management of water, energy, and food resources in Qeshm Island, and these findings offer actionable insights for policymakers aiming to address complex resource challenges in similar contexts. چکیده مبسوط مقدمه: مدیریت مؤثر منابع حیاتی مانند آب، انرژی و غذا، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا این منابع به‌طور متقابل به یکدیگر وابسته‌اند و تغییرات در هر یک می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر سایرین داشته باشد. چالش‌های مرتبط با این منابع، به‌ویژه در شرایطی که رشد سریع جمعیت، توسعه اقتصادی سریع و تغییرات اقلیمی شدت یافته است، پیچیدگی فزاینده‌ای پیدا می‌کنند. در این میان، رویکرد همبست آب-انرژی-غذا به‌عنوان چارچوبی جامع مطرح شده است که با در نظر گرفتن ابعاد محیط‌زیستی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، راهکارهایی برای مقابله با این پیچیدگی‌ها ارائه می‌دهد. این رویکرد، به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران که با محدودیت منابع آبی روبرو هستند، از ضرورتی مضاعف برخوردار است و فشاری سنگین بر نظام‌های مدیریت محلی وارد می‌کند. جزیره قشم، به عنوان بزرگترین جزیره خلیج فارس، نمونه‌ای بارز از چالش‌های مدیریت یکپارچه منابع آب، انرژی و غذا در چنین مناطقی است. محدودیت‌های موجود در سیاست‌گذاری‌های منسجم و یکپارچه در حوزه‌های آب، انرژی و غذا، ضرورت تدوین استراتژی‌های مدیریت یکپارچه و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی را بیش از پیش آشکار می‌سازد. رویکرد همبست آب، انرژی و غذا، با هدف ارتقای کارایی مدیریت منابع و تاب‌آوری نظام‌ها، به‌عنوان مدلی ارزشمند برای مقابله با چالش‌های پیچیده حکمرانی منابع شناخته می‌شود. با توجه به اهمیت موضوع و چالش‌های موجود در جزیره قشم، هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی ساختار حکمرانی همبست آب-انرژی-غذا در این منطقه با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) است. این پژوهش تلاش می‌کند تا با ارائه تصویری جامع از وضعیت تعاملات نهادی و شناسایی فرصت‌های بهبود، گامی در راستای ارتقای مدیریت پایدار منابع در جزیره قشم بردارد. مواد و روش‌ها: این مطالعه با رویکرد توصیفی-پیمایشی و با هدف کاربردی انجام شده است تا شبکه حکمرانی پیوند آب-انرژی-غذا را در جزیره قشم با استفاده از تحلیل شبکه اجتماعی بررسی کند. پژوهش حاضر به تحلیل تعاملات بین سازمانی در هر یک از بخش‌های آب، انرژی و غذا پرداخته و داده‌های موردنیاز از طریق مرور مستندات و اسناد مرتبط و همچنین بازدیدهای میدانی جمع‌آوری شده است. برای گردآوری داده‌های اصلی، 123 پرسشنامه (41 پرسشنامه برای هر حوزه آب، انرژی و غذا) میان کارشناسان و مسئولان بخش‌های مربوطه توزیع شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار UCINET6 صورت گرفت تا معیارهای کلیدی شبکه ازجمله تراکم، دوسویگی، انتقال‌پذیری، تمرکز، میانگین فاصله ژئودزیک و مرکز-پیرامون، ارزیابی شوند. هدف اصلی این تحلیل، ارائه درکی دقیق و عمیق از ساختار حکمرانی در همبست آب، انرژی و غذا در جزیره قشم، شناسایی روابط کلیدی بین نهادها و همچنین تشخیص نقاط نیازمند بهبود در استراتژی‌های مدیریتی است. این رویکرد جامع امکان شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های موجود در نظام حکمرانی منابع حیاتی جزیره را فراهم می‌آورد و می‌تواند به عنوان مبنایی برای تدوین سیاست‌های یکپارچه و کارآمد در آینده مورد استفاده قرار گیرد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که وضعیت حکمرانی منابع در جزیره قشم با چالش‌هایی روبرو است. تراکم پایین شبکه ارتباطات، نشان‌دهنده همکاری ناکافی و عدم بهره‌برداری مناسب از ظرفیت‌های نهادی موجود است. شبکه انرژی با تراکم بالاتر همکاری بیش‌تری را نشان می‌دهد، درحالی‌که شبکه غذا با کم‌ترین تراکم، با چالش‌های بیش‌تری در هماهنگی روبرو است. دوسویگی در حد متوسط بوده و ارتباطات متقابل میان دست‌اندرکاران تاحدودی برقرار است. انتقال‌پذیری، به‌ویژه در شبکه غذا، بسیار ضعیف است که بیانگر عدم توانایی در حفظ پیوندهای سه‌گانه است. تمرکز قدرت در دست سازمان‌های کلیدی نشان می‌دهد که تعاملات حول محور چند دست‌اندرکار متمرکز شده است و این میزان در شبکه غذا بیش‌ترین مقدار را دارد که می‌تواند انعطاف‌پذیری شبکه را کاهش دهد. همچنین، میانگین فاصله ژئودزیک بالا نشان‌دهنده فاصله قابل توجه بین دست‌اندرکاران و کندی انتقال اطلاعات و منابع درون شبکه‌ها به ویژه شبکه غذا است. نتایج شاخص مرکز-پیرامون نشان داد که دو سازمان، یعنی سازمان منطقه آزاد قشم و فرمانداری، به عنوان نقاط مرکزی در میان سه گروه مشترک عمل می‌کنند. نتیجه‌گیری: بررسی جداگانه هر یک از این شبکه‌ها، نقاط ضعف و قوت آن‌ها را شناسایی کرد. نتایج پژوهش نشان داد که علی‌رغم وجود برخی ارتباطات و همکاری‌های بین نهادهای مختلف در جزیره قشم، هنوز فرصت‌های قابل توجهی برای بهبود انسجام و هماهنگی میان حوزه‌های آب، انرژی و غذا وجود دارد. تقویت ارتباطات بین‌بخشی، افزایش مشارکت ذی‌نفعان متنوع، و اتخاذ رویکردهای یکپارچه در سیاست‌گذاری و مدیریت منابع، می‌تواند به افزایش پایداری و تاب‌آوری نظام آب، انرژی و غذا کمک کند. این پژوهش با تأکید بر نقش کلیدی سازمان منطقه آزاد قشم، نیاز به تقویت شبکه غذایی، پتانسیل پروژه‌های یکپارچه و اهمیت توجه به روابط غیررسمی و عوامل کلان، زمینه‌ای برای تحقیقات آینده فراهم می‌آورد. همچنین بررسی تأثیر سیاست‌های کلان ملی و بین‌المللی و نقش بازیگران غیردولتی می‌تواند به درک بهتر چالش‌ها و فرصت‌های موجود در حکمرانی همبست آب-انرژی-غذا کمک کند. در نهایت، اصلاح ساختار حکمرانی و تقویت همکاری نهادها برای مدیریت بهتر منابع ضروری است و باید توسط سیاست‌گذاران به‌طور جدی مدنظر قرار گیرد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_724821_089846d0204795311ebfa9ad163cde3f.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Identification and analysis of natural resources governance system (Case study: Khash County) شناسایی و تحلیل شیوه نظام حکمرانی منابع طبیعی (منطقه مورد مطالعه: شهرستان خاش) 92 110 725255 10.22034/iwm.2025.2051885.1204 FA نصرالدین شهنوازی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده علوم محیطی، برنامه‌ریزی و توسعه پایدار، دانشگاه سراوان، سیستان و بلوچستان، ایران فاطمه نرماشیری گروه مهندسی طبیعت، دانشکده علوم محیطی، برنامه‌ریزی و توسعه پایدار، دانشگاه سراوان، سیستان و بلوچستان، ایران 0000-0002-7456-8913 محمدرضا ریگی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده علوم محیطی، برنامه‌ریزی و توسعه پایدار، دانشگاه سراوان، سیستان و بلوچستان، ایران Journal Article 2025 02 02 Extended Abstract Introduction: : By 2050, the global population is projected to reach approximately 9.2 billion. This growth, coupled with global and environmental changes, will significantly impact people's lives. To address these challenges, it is essential to adopt approaches that demonstrate how these changes exert their influence and to propose adaptive solutions. Sustainability and sustainable development play a crucial role in the conservation and restoration of natural resources; however, anthropogenic pressures and improper management pose serious threats to these resources. Sustainable management necessitates the identification of all stakeholders and their active participation in decision-making processes to establish a systemic and comprehensive perspective for the optimal protection and utilization of natural resources. Accordingly, the analysis and identification of the natural resource governance system approach in Khash County, located in Sistan and Baluchestan Province, is considered a vital issue in the natural resource management and sustainable development of this region. Effective natural resource governance implies creating an efficient management system wherein all stakeholders, including the government, local communities, and the private sector, actively participate in the decision-making process. This approach not only contributes to improving the condition of natural resources but also lays the groundwork for strengthening civil society and enhancing transparency and accountability in resource management. Therefore, the identification and analysis of good governance indicators are of particular importance. This research was conducted to identify the modes of natural resource governance in Khash County. Materials and methods: To investigate natural resource governance modes, 11 formal institutional stakeholders were selected from four villages: Eslamabad Poshtkuh, Esmailabad Garanjin, Butegan, and Bilariy Poshtkuh. Data were collected via a questionnaire comprising ten factors introduced by Poul Westel in 2001, with each factor measured by three indicators. Data analysis was performed using SPSS software. Subsequently, in the next phase, the desired strategy was analyzed and formulated using the QSPM Matrix. The study population for this phase consisted of 45 experts and managers from the Natural Resources and Agriculture-Jihad departments of the county, from whom 17 individuals were purposively selected. Result and Discussion: The results indicate a significant difference among the governance indicators. Among the 10 sub-functions, legitimacy, policy framing, knowledge generation, and resource mobilization were ranked first to third, respectively. In the sub-functions of rulemaking, knowledge generation, resource mobilization, and comprehensiveness, the hierarchical governance mode showed a significant difference compared to the other two investigated governance modes. In the other sub-functions of rulemaking, monitoring and evaluation, legitimacy, and leadership, the market-based governance mode exhibited a significant difference compared to the other two modes. Furthermore, only in the sub-function of conflict resolution did the network governance mode attain the first priority. The QSPM matrix results demonstrate that among the proposed strategies, strengthening stakeholder participation through the establishment of participatory and network frameworks in decision-making processes holds the highest attractiveness. Conclusions: : The research findings indicate that the dominant governance method in the studied villages relies more on hierarchical and market-based structures, which can lead to inefficiency in natural resource management. Therefore, to improve the current situation, it is recommended that the governance system incorporate the positive elements of both (and implicitly, all three, including network) approaches to establish a more effective natural resource governance framework. چکیده مبسوط مقدمه: تا سال ۲۰۵۰ جمعیت جهان به حدود 2/9 میلیارد نفر خواهد رسید. این رشد همراه با تغییرات جهانی و محیط‌زیستی، تأثیرات قابلتوجهی بر زندگی مردم دارد. برای مقابله با این چالش‌ها، ضروری است رویکردهایی اتخاذ شود که نحوه تأثیر این تغییرات را نشان داده و راهکارهای سازگاری ارائه دهند. پایداری و توسعه پایدار نقش مهمی در حفظ و احیای منابع طبیعی دارند، اما فشارهای انسانی و مدیریت نادرست تهدیدی جدی برای این منابع است. مدیریت پایدار نیازمند شناسایی همه ذینفعان و مشارکت فعال آن‌ها در فرآیندهای تصمیم‌گیری است تا بتوان دیدگاهی سیستمی و جامع برای حفاظت و بهره‌برداری بهینه از منابع طبیعی ایجاد کرد. بر این اساس، تحلیل و شناسایی شیوه نظام حکمرانی منابع طبیعی در شهرستان خاش، واقع در استان سیستان و بلوچستان، موضوعی حیاتی در مدیریت منابع طبیعی و توسعه پایدار این منطقه به شمار می‌آید. حکمرانی مؤثر منابع طبیعی به معنای ایجاد یک سیستم مدیریتی کارآمد است که در آن تمامی ذینفعان، ازجمله دولت، جوامع محلی و بخش خصوصی، به‌طور فعال در فرآیند تصمیم‌گیری مشارکت دارند. این رویکرد نه‌تنها به بهبود وضعیت منابع طبیعی کمک می‌کند بلکه زمینه‌ساز تقویت جامعه مدنی و افزایش شفافیت و پاسخگویی در مدیریت منابع خواهد بود؛ بنابراین، شناسایی و تحلیل شاخص‌های حکمرانی خوب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این تحقیق با هدف شناسایی شیوه‌های حکمرانی منابع طبیعی در شهرستان خاش انجام شده است. مواد و روش‌ها: برای بررسی شیوه‌های حکمرانی منابع طبیعی، 11 نهاد رسمی ذینفع از چهار روستا انتخاب شدند: اسلام‌آباد پشتکوه، اسماعیل‌آباد گرانجین، بوتگان و بیلاری پشتکوه. داده‌ها از طریق یک پرسشنامه جمع‌آوری شدند که شامل ده عامل معرفی‌شده توسط پال وستل در سال 2001 بود؛ که هر یک از این عوامل با استفاده از سه شاخص اندازه‌گیری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شد. سپس در مرحلهی بعد به تجزیه و تحلیل و تدوین راهبرد موردنظر با استفاده از ماتریس QSPM پرداخته شد. جامعه موردبررسی در این مرحله شامل کارشناسان و مدیران اداره منابع طبیعی و جهاد کشاورزی شهرستان به تعداد 45 نفر بود که 17 نفر از آنان به طور هدفمند انتخاب گردیدند. نتایج و بحث: نتایج نشان دهنده اختلاف معنی دار بین شاخصهای حکمرانی میباشد. از میان 10 کارکرد فرعی بهترتیب قانونگذاری، قالب‌گیری سیاست، تولید دانش و بسیج منابع دارای رتبههای اول تا سوم میباشند. در کارکرد‌های قالبگیری سیاست، تولید دانش، بسیج منابع و جامعیت شیوه حکمرانی سلسله مراتبی در بین سه شیوه حکمرانی مورد بررسی، اختلاف معنیداری میباشد. در سایر کارکردهای قانونگذاری، پایش و ارزیابی، مشروعیت و رهبری شیوه حکمرانی بازاری نسبت به دو شیوه دیگر دارای اختلاف معنی‌دار است. همچنین تنها در کارکرد فرعی حل‌وفصل کشمکش، شیوه حکمرانی شبکهای اولویت اول را به خود اختصاص داده است. نتایج ماتریس QSPM نشان میدهد در میان انواع راهبردهای پیشنهادی تقویت مشارکت ذینفعان از طریق ایجاد چارچوب‌های مشارکتی و شبکه‌ای در فرآیندهای تصمیم‌گیری دارای بیشترین جذابیت می باشد. نتیجه‌گیری: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که روش حاکمیتی غالب در روستاهای مورد مطالعه بیشتر بر ساختارهای سلسله‌مراتبی و مبتنی بر بازار تکیه دارد؛ که می‌تواند منجر به ناکارآمدی در مدیریت منابع طبیعی شود. بنابراین، برای بهبود وضعیت کنونی، توصیه می‌شود که سیستم حاکمیتی عناصر مثبت هر دو رویکرد را در خود بگنجاند تا چارچوب حاکمیتی مؤثرتری در مدیریت منابع طبیعی ایجاد کند.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_725255_2dadf26099a68a3f09a84e13122df647.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Effects of contour furrow on vegetation restoration in critical centers of wind erosion in arid regions (Case study, west of Hamoon Lake) اثربخشی عملیات کنتور فارو بر احیاء پوشش گیاهی در کانون‌های فرسایشی مناطق خشک (مطالعه موردی : غرب دریاچه هامون) 111 127 725314 10.22034/iwm.2025.2048669.1197 FA معین جهان‌تیغ بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل 0000-0002-1115-5353 منصور جهان‌تیغ بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل حمید رضا پیروان پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران Journal Article 2024 12 21 Extended Abstract Introduction: Wind erosion is a critical environmental issue and a major barrier to development in arid and semi-arid regions. This destructive process causes considerable ecological damage by stripping away topsoil, reducing land productivity, and increasing dust and sandstorm occurrences. Vegetation cover, soil stability, and surface roughness are among the key factors influencing wind erosion. The Sistan region, characterized by flat topography and long-term drought, experiences severe wind erosion due to the degradation of vegetation cover. This leads to frequent dust storms, further disrupting the ecosystem. To combat these effects, the construction of contour furrows for rainwater harvesting has proven effective. These furrows increase soil surface roughness and enhance water retention, creating favorable conditions for vegetation establishment and ecological restoration. Materials and Methods: This study was conducted in a flat area with approximately 0.5% slope and sparse vegetation, located west of Lake Hamun. Furrows measuring 40 cm in depth and 50 cm in width were constructed along horizontal lines, each 90 meters long. Seeding was conducted inside the furrows. The experimental design included three variables: precipitation storage location (inside the furrows, between the furrows, and a control area without furrows), sampling season (beginning and end of the rainy season), and year (first and second year). Each treatment was replicated four times. Vegetation characteristics, including plant height, canopy cover, bare soil percentage, and plant vitality, were assessed using 90-meter transects and quadrat sampling. Soil samples from each treatment zone were analyzed for their hydrological classification based on the SCS (Soil Conservation Service) method. Data were statistically analyzed using ANOVA in SPSS software to evaluate treatment effects. Results and Discussion: Statistical analysis revealed that the location of precipitation storage and sampling season significantly affected plant height and canopy cover (P<0.05). Vegetation indicators improved markedly within the furrows during the second year, especially after rainfall. Plant vitality assessment showed that 54% of plants in the furrows had high vitality (first degree), 40% moderate (second degree), and only 6% low vitality (third degree). In contrast, in the control area, 73% of plants exhibited low vitality and 27% moderate vitality, with no high-vitality plants observed. Soil infiltration capacity also improved significantly in the furrowed areas. While infiltration rates in the control zone ranged from 0.3 to 1 mm/hour, they increased to between 1.3 and 3.8 mm/hour in furrowed zones. This improvement enhances water availability in the root zone, increasing soil moisture and thereby creating a suitable environment for plant growth and stabilization of the soil surface. Conclusion: This study demonstrates that contour furrows are an effective technique for vegetation restoration and soil conservation in wind-eroded, arid environments such as the western area of Lake Hamun. By improving infiltration and increasing soil moisture, furrow construction facilitates vegetation establishment and resilience. Given the region’s limited precipitation, high evaporation rates, and compact soil layers, furrows represent a practical and low-cost solution for managing water resources and combating desertification. Their application can greatly enhance the effectiveness and sustainability of restoration efforts in degraded arid lands. چکیده مبسوط مقدمه: فرسایش بادی یکی از مهمترین مخاطرات زیست‌محیطی و موانع توسعه و پیشرفت جوامع به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک به‌شمار می‌رود. بهطوری که این پدیده مخرب هرساله خسارات زیادی را بر زیست بوم این نواحی به‌همراه دارد. عواملی ازجمله پوشش گیاهی، پایداری ساختمان خاک و زبری سطح زمین نقش به‌سزایی در وقوع فرسایش بادی دارند. از این‌ رو قدرت فرسایندگی باد، در اراضی مسطح و فاقد پوشش گیاهی به‌‎طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. منطقه سیستان به دلیل خشکسالی‌های طولانی‌مدت و از بین رفتن پوشش گیاهی همواره تحت تاثیر پدیده مخرب فرسایش بادی قرار دارد که ضمن تخریب زیست بوم این منطقه باعث ایجاد طوفان‌های شنی و بروز پدیده گردوغبار در این منطقه شده است. از این‌رو به منظور کنترل فرسایش بادی و حفاظت خاک، احداث فارو به منظور جمع‌آوری نزولات آسمانی ضمن افزایش زبری خاک، بستر مناسبی برای احیاء پوشش گیاهی در این مناطق را فراهم می‌نماید. مواد و روش‌ها: برای انجام این پژوهش محدودهای در غرب دریاچه هامون با شیب حدود نیم درصد و با پوشش گیاهی فقیر انتخاب و با فاصله دو متر از همدیگر فاروهایی به عمق 40 و عرض 50 سانتیمتر در امتداد خطوط تراز به طول90 متر و در راستای عمود بر جهت وزش باد احداث و عملیات بذرپاشی (بذر گونه‌های سیاه‌شور و ترات) در آنها انجام شد. تیمارهای این پژوهش شامل محل ذخیره نزولات آسمانی (داخل فاروها، بین فاروها و منطقه شاهد)، فصل نمونه‌برداری (در دو سطح ابتدا و انتهای فصل بارندگی) و سال اجرا (سال اول و دوم) می‌باشد که در چهار تکرار اجرا شد. به‌منظور اندازه‌گیری خصوصیات پوشش‌گیاهی با استفاده از ترانسکت 90 متری و روش پلات‌اندازی به‌طور سیستماتیک- تصادفی شاخص‌های ارتفاع گیاه، مساحت تاج‌پوشش گیاهی، خاک لخت و وضعیت شادابی گیاه در هر یک از تیمارها اندازه‌گیری شد. همچنین با نمونه‌برداری از خاک محل ذخیره نزولات بر اساس روش SCS، گروه‌های هیدرولوژیکی خاک آنها نیز تعیین شد. نتایج و بحث: تجزیه‌وتحلیل آماری داده‌ها نشان داد که اثر محل ذخیره نزولات آسمانی (منطقه شاهد، فواصل بین فارو و داخل فاروها)، فصل برداشت و سال اجرا بر ارتفاع و تاج‌پوشش‌گیاهی معنیدار می‌باشد و شاخص‌های مورد مطالعه در محل احداث فاروها بعد از بارندگی و طی سال دوم به‌طور محسوس افزایش یافته است (05/0< P). در بررسی درجه شادابی گیاهان نیز یافته‌ها بیانگر آن است که در محل احداث فاروها بعد از بارندگی 54 درصد گیاهان دارای شادابی درجه 1 و 40 و 6 درصد به‌ترتیب دارای شادابی درجه 2 و 3 می‌باشند. درحالیکه در منطقه شاهد، به ترتیب 27 و 73 درصد گیاهان دارای شادابی درجه 2 و 3 بوده است. در بررسی گروه‌های هیدرولوژیکی محل ذخیره نزولات نیز میزان نفوذ از 3/0 تا 1 میلی‌متر بر ساعت در منطقه شاهد به 3/1 تا 8/3 میلی‌متر بر ساعت در محل احداث فاروها افزایش یافته است که بستری مناسب برای نفوذ و به‌تبع آن افزایش رطوبت خاک و در نتیجه زمینه رشد و استقرار گیاهان را فراهم نموده است. نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از این تحقیق نشان داد که احداث فارو با افزایش میزان نفوذ آب در خاک، ضمن افزایش رطوبت خاک، شرایط مناسب برای رشد گیاه و احیاء پوشش گیاهی در اراضی مستعد فرسایش بادی را به همراه داشته است. با توجه به ریزش کم نزولات جوی در منطقه سیستان و در مقابل بالا بودن میزان تبخیر و همچنین وجود لایه متراکم و سخت در سطح خاک، عملیات ذخیره نزولات آسمانی با استفاده از کنتور فارو رویکردی کاربردی برای مدیریت نزولات آسمانی و احیاء پوشش گیاهی در این منطقه به‌شمار می‌رود که ضمن کاهش هزینه‌های اجرایی، اثربخشی پروژه‌های احیاء پوشش گیاهی در این منطقه را دوچندان می‌نماید.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_725314_a279f894d920862a08ddd49f171add81.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Measuring the social, cultural and economic resilience of rural environments at risk from flooding (Case study: Sang Sefid Ilam) سنجش تابآوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی محیطهای روستایی در معرض خطر سیلاب (مطالعه موردی: سنگ سفید ایلام) 128 142 725319 10.22034/iwm.2025.2057000.1217 FA شکوفه عبدالی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران نورالدین رستمی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران 0000-0002-9523-789X امین صالح پور جم پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-4599-1480 Journal Article 2025 04 01 Extended Abstract Introduction: Floods are among the natural and human-induced disasters that have consistently caused various forms of human casualties, financial losses, and environmental damage in the watersheds of the country. Accordingly, managing this phenomenon and addressing different aspects of resilience against it are of particular importance. Resilience has diverse dimensions, and this research focuses on its socio-cultural and economic aspects. The process of socio-cultural resilience connects a network of adaptive capacities to post-disruption recovery. Economic resilience has two dynamic and static dimensions: dynamic economic resilience refers to the speed at which an institution or system recovers from a severe shock and returns to its desired state, while static economic resilience is defined as the ability of an institution or system to maintain its functionality when experiencing a severe shock. In this study, we measured the socio-cultural and economic resilience of local communities against floods in various hydrological and non-hydrological units of the Sange Sefid region in Ilam Province and classified their flood resilience potential. This understanding will play a significant role in future planning aimed at enhancing the socio-cultural and economic resilience potential of rural environments. Materials and Methods: In this research, first, the socio-cultural and economic resilience in the Sange Sefid watershed in Ilam Province and Chardavol County was assessed. To evaluate resilience in different sub-watersheds, the indicators for each component were determined based on a literature review, library studies, expert interviews, and field visits. Then, a survey of watershed residents was conducted to measure the intensity or magnitude of the considered indicators as resilience measurement items using a five-point Likert scale questionnaire, after assessing the validity and reliability of the questionnaire. The questionnaire's validity was confirmed by experts. Additionally, Cronbach's alpha method was used to calculate the reliability or trustworthiness of the measurement tool. Furthermore, the sampling unit was rural households, and Cochran's formula, based on the rural household population in each sub-watershed, was used to calculate the sample size. The questionnaire results were then entered into SPSS software, and one-way analysis of variance (ANOVA) was used to examine and analyze the data. Subsequently, the Tukey test was employed to prioritize sub-watersheds and compare means in terms of socio-cultural and economic resilience. Results and Discussion: Eleven socio-cultural indicators and nine economic indicators were used to measure the socio-cultural and economic resilience of local communities against floods in different hydrological and non-hydrological units. The results showed that Cronbach's alpha values for socio-cultural and economic resilience questionnaires were 0.832 and 0.815, respectively, indicating good reliability. The ANOVA results assessing socio-cultural and economic resilience against floods showed a significant difference between the units. Accordingly, flood resilience grouping of different hydrological and non-hydrological units was performed based on the Tukey test. The prioritization of socio-cultural resilience potential against floods, based on groups' calculated mean values in order from high to low, was: S-int2, S-int3, S8-int, S11, S-int5, S8-2, S-int4, S10, S12, S1, S-int1, and S9. The prioritization of economic resilience potential against floods in order from high to low was: S-int3, S-int2, S-int5, S10, S1, S-int1, S-int4, S8-int, S11, S12, S8-2, and S9. From the local community's perspective, units S-int2 (score 30.88) and S9 (score 47.07) had the minimum and maximum socio-cultural flood resilience, respectively, while units S-int3 (score 11.40) and S9 (score 35.13) had the minimum and maximum economic flood resilience, respectively. Conclusion: Overall, the results indicate the presence of units with different potentials for socio-cultural and economic resilience against floods in the study area. The grouping of socio-cultural and economic flood resilience potential showed classification into two groups with minimum and maximum resilience potential and three intermediate groups for socio-cultural resilience. For economic resilience, units were grouped into four distinct categories and one intermediate category. Accordingly, strategic planning to enhance the socio-cultural and economic resilience potential of rural environments—especially through applying problem-structuring methods and considering the flood resilience measurement indicators identified in this study—is strongly recommended. چکیده مبسوط مقدمه: سیل ازجمله بلایای طبیعی و انسان‌زادی است که همواره انواع خسارات جانی، مالی و زیست‌‌محیطی را در حوزه‌های آبخیز کشور به دنبال داشته است. بر این اساس، مدیریت این رخداد و پرداختن به انواع جنبههای تابآوری در برابر آن، از اهمیت ویژه این برخوردار است. تابآوری ابعاد متنوعی دارد که در پژوهش به بررسی بعد اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی پرداخته شده است. فرآیند تابآوری اجتماعی – فرهنگی فرآیندی است که شبکهای از ظرفیتهای سازگاری را به انطباق پس از یک اختلال یا ناسازگاری مرتبط میکند. تابآوری اقتصادی نیز دارای دو بعد پویا و ایستا میباشد؛ تابآوری اقتصادی پویا را سرعتی در نظر میگیرند که طی آن یک نهاد یا سیستم از شوک شدید در می‌آید و به حالت مطلوب خود میرسد، در صورتی که تابآوری اقتصادی ایستا یا استاتیک را توانایی یک نهاد یا سیستم برای حفظ عملکرد خود در زمانی که دچار شوک شدیدی شده است تعریف میکنند. در این تحقیق، اقدام به سنجش تابآوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی جامعه محلی در برابر سیلاب در انواع واحدهای هیدرولوژیک و غیرهیدرولوژیک منطقه سنگ سفید استان ایلام و گروهبندی پتانسیل تابآوری در برابر سیلاب شده است. این شناخت نقش مهمی در برنامهریزی آتی با هدف ارتقاء پتانسیل تاب‌آوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی محیط‌های روستایی ایفا خواهد نمود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، نخست، سنجش تاب‌آوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی در حوزه آبخیز سنگ سفید در استان ایلام و شهرستان چرداول انجام گرفت. به منظور سنجش تاب‌آ‌وری زیرحوزه‌های مختلف آبخیز، نخست شاخص‌های هر یک از مولفه‌های مذکور مبتنی بر مرور منابع و مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با کارشناسان و نیز بازدیدهای میدانی، مشخص شد. سپس، اقدام به نظرسنجی از ساکنان حوضه با هدف سنجش شدت یا بزرگی شاخصهای در نظر گرفتهشده به عنوان گویههای سنجش تابآوری مبتنی بر پرسشنامه با طیف پنجگانه لیکرت، پس از سنجش روایی و پایایی پرسشنامه شد. در این پژوهش، روایی پرسشنامه به تایید خبرگان رسید. همچنین، در این پژوهش از روش آلفای کرونباخ به منظور محاسبه میزان پایایی یا قابلیت اعتماد ابزار اندازه‌گیری استفاده شد. همچنین در این تحقیق، واحد نمونه، خانوار روستایی بوده و به منظور محاسبه حجم نمونه از فرمول کوکران مبتنی بر جمعیت خانوار روستایی در هر زیرحوضه استفاده گردید. سپس نتایج پرسش‌نامهها وارد نرمافزار SPSS شده و برای بررسی و تحلیل نتایج از آزمون تجزیه واریانس یک‌طرفه (ANOVA) استفاده گردید. در ادامه به منظور اولویت‌دهی زیرحوضه‌ها و مقایسه میانگینها از لحاظ تاب‌آوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی از آزمون توکی استفاده شد. نتایج و بحث: در این پژوهش، از 11 شاخص اجتماعی-فرهنگی و 9 شاخص اقتصادی به منظور سنجش تاب‌آوریهای اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی جوامع محلی در برابر سیلاب برای واحدهای مختلف هیدرولوژیک و غیرهیدرولوژیک استفاده شد. نتایج نشان داد که مقدار آلفای کرونباخ به‎ترتیب برای پرسش‌نامههای سنجش تاب‌آوری اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی، 832/0 و 815/0 محاسبه شد که بیانگر میزان پایایی خوب پرسشنامهها است. نتایج حاصل از اجرای آزمون ANOVA برای سنجش تاب‌آوری اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی در برابر سیلاب واحدهای هیدرولوژیک و غیر هیدرولوژیک منطقه مورد مطالعه نشان داد که تفاوت معنی‌داری بین میزان تاب‌آوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی در برابر سیلاب بین واحدها وجود دارد. بر این اساس، گروه‌بندی تابآوری در برابر سیلاب واحدهای مختلف هیدرولوژیک و غیرهیدرولوژیک بر اساس آزمون توکی انجام شد. نتایج نشان داد که اولویتبندی پتانسیل تابآوری اجتماعی – فرهنگی در برابر سیلاب واحدهای هیدرولوژیک و غیرهیدرولوژیک منطقه مورد مطالعه مبتنی بر مقادیر متوسط محاسباتی گروهها، به‎ترتیب اهمیت زیاد تا کم به صورت S-int2، S-int3، S8-int، S11، S-int5، S8-2، S-int4، S10، S12، S1، S-int1 و S9 است. همچنین، اولویتبندی پتانسیل تاب‌آوری اقتصادی واحدها در برابر سیلاب به‎ترتیب اهمیت از زیاد تا کم به صورت S-int3، S-int2، S-int5، S10، S1، S-int1، S-int4، S8-int، S11، S12، S8-2 و S9 است. همچنین، از منظر جامعه محلی، واحدهای S-int2 (امتیاز 88/30) و S9 (امتیاز 07/47) به‎ترتیب کمینه و بیشینه میزان تابآوری اجتماعی - فرهنگی در برابر سیلاب و واحدهای S-int3 (امتیاز 40/11) و S9 (امتیاز 13/35) به‎ترتیب کمینه و بیشینه تابآوری اقتصادی در برابر سیلاب را به خود اختصاص دادند. نتیجه‌گیری: به طور کلی، نتایج نشاندهنده حضور واحدهای دارای پتانسیل متفاوت تابآوریهای اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی در برابر سیلاب در منطقه مورد مطالعه بود. همچنین، گروهبندی پتانسیل تابآوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی در برابر سیلاب واحدها، نشان داد که واحدهای منطقه مورد مطالعه از منظر تاب‌آوری اجتماعی – فرهنگی به دو گروه دارای کمینه و بیشینه پتانسیل تابآوری در برابر سیلاب و سه گروه بینابینی طبقهبندی شدند. همچنین از منظر تاب‌آوری اقتصادی، پتانسیل تاب‌آوری واحدها در چهار طبقه تفکیکی و یک طبقه بینابینی گروهبندی شدند. بر این اساس، برنامه‌ریزی راهبردی برای ارتقاء پتانسیل تاب‌آوری اجتماعی – فرهنگی و اقتصادی محیط‌های روستایی، به‌خصوص با کاربست روش‌های ساختاربندی مسئله و توجه به شاخصهای سنجش تابآوری در برابر سیلاب شناسایی شده در این مطالعه، قویاً پیشنهاد می‌شود.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_725319_960c2c34904415fd2ee85f18ac9db1bc.pdf