دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Identifying and determining the role of human and environmental factors in watershed degradation (Case study: Ilam Dam watershed) شناسایی و تعیین نقش عوامل انسانی و محیطی در تخریب حوزه آبخیز (مطالعه موردی: حوزه آبخیز سد ایلام) 1 16 721897 10.22034/iwm.2025.2049954.1200 FA احسان فتحی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0001-7935-2364 محمد‌رضا اختصاصی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0003-2007-7059 علی طالبی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0001-9132-1026 جمال مصفایی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-6494-5797 Journal Article 2025 01 06 Extended Abstract Introduction: Watershed degradation is a critical environmental issue with significant impacts on water resources, local livelihoods, and ecosystem sustainability. These impacts include reduced water quality and quantity, soil erosion, decreased agricultural productivity, and disrupted ecological balance. The Ilam Dam watershed, affected by land-use changes, overexploitation of natural resources, and unsustainable human activities, has faced numerous challenges in recent years. This study aims to identify and assess the roles of human and environmental factors in the degradation of the Ilam Dam watershed. <span style="font-size: 10.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; letter-spacing: -.5pt; mso-font-kerning: 1.0pt; mso-ligatures: standardcontextual; mso-bidi-language: FA;">Materials and methods: To achieve this, the study began with a comprehensive review of scientific literature to understand the factors contributing to watershed degradation. Additionally, consultations with local experts and residents were conducted to incorporate their insights and experiences. Field research, on-site visits, and analysis of previous studies and reports were also integral to identifying degradation factors. Two main categories of factors were identified: environmental and human-induced. Environmental factors included climate change, physiography, geology (rock type), and tectonics, with a total of 12 indicators. Human-induced factors encompassed high population growth and migration, infrastructure and settlement development, livestock farming, and agriculture, with 25 indicators. These indicators reflect the impacts of agricultural activities, infrastructure development, and land-use changes driven by population growth. The Analytical Hierarchy Process (AHP) and Expert Choice software were used to weigh and prioritize these factors. Expert judgments were collected through questionnaires distributed to 10 experts and university faculty members, providing accurate weights for each factor and indicator. These results formed the basis for developing strategies and management solutions to mitigate degradation and enhance the health of the Ilam Dam watershed. Results and Discussion: The analysis revealed that climate change, with a weight of 0.550, was the most influential environmental factor contributing to watershed degradation. Among its indicators, drought (weight: 0.708) was the most critical, significantly affecting precipitation and water resources. In the physiography sub-criterion, steep slopes (weight: 0.723) were identified as a primary factor, increasing soil erosion and surface runoff. In geology, erosion-prone formations (weight: 0.708) accelerated soil erosion and land vulnerability. In tectonics, fracture density (weight: 0.731) reduced land stability and exacerbated degradation. Among human-induced factors, agriculture (weight: 0.566) was the most influential. Encroachment on natural resources and land conversion (weight: 0.337) were significant under high population growth and migration. The expansion of residential areas (weight: 0.651) was a key indicator in infrastructure development. Input consumption in livestock farming (weight: 0.416) and excessive water extraction in agriculture (weight: 0.395) also significantly impacted the watershed's natural resources and environmental health. These findings provide essential guidelines for planning and managing natural resources in the Ilam Dam watershed. Conclusion: This study highlights climate change and agriculture as the most significant environmental and human factors, respectively, driving the degradation of the Ilam Dam watershed. These findings underscore the need for improved natural resource management and sustainable strategies to mitigate these impacts. Comprehensive management programs are recommended to address climate change effects, enhance agricultural practices, and prevent further degradation. This research serves as a valuable guide for policymakers and managers in protecting and managing the Ilam Dam watershed effectively. چکیده مبسوط مقدمه: تخریب حوزه‌های آبخیز یکی از معضلات کلیدی محیط<span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1;">‌زیست است که اثرات ناگواری بر منابع آبی، معیشت جوامع محلی، و پایداری اکوسیستم‌ها دارد. این تأثیرات مخرب شامل کاهش کیفیت و کمیت منابع آبی، فرسایش خاک، افت تولیدات کشاورزی و در نهایت برهم خوردن تعادل زیستی و اکولوژیکی منطقه است. حوزه آبخیز سد ایلام نیز به دلیل عواملی چون تغییرات کاربری زمین، افزایش بهره‌برداری از منابع طبیعی، و فعالیت‌های انسانی ناپایدار از این اثرات مستثنی نبوده و در سال‌های اخیر با مشکلات فراوانی مواجه شده است. این مقاله با هدف شناسایی و تعیین نقش عوامل انسانی و محیطی در تخریب حوزه آبخیز سد ایلام انجام گرفته است. مواد و روش‌ها: <span dir="LTR" lang="FA" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;"> در ابتدا منابع علمی متعددی مورد بررسی قرار گرفت تا شناخت دقیق‌تری از عوامل تخریب حوزه آبخیز سد ایلام حاصل شود. همچنین جلسات متعددی با کارشناسان محلی و ساکنان منطقه برگزار گردید. بررسی مطالعات و گزارش‌های کارشناسی پیشین و همچنین پژوهش‌ها و بازدیدهای میدانی نیز از دیگر مراحل شناسایی عوامل تخریب به شمار می‌روند. این بررسی‌ها منجر به شناسایی دو گروه کلی از عوامل، شامل عوامل محیطی و عوامل انسانی تخریب در حوزه آبخیز سد ایلام شد. در بخش عوامل محیطی، چهار زیر معیار مهم شامل تغییر اقلیم، فیزیوگرافی، زمین‌شناسی (جنس سنگ) و زمین<span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1;">‌ساخت و تکتونیک، و در مجموع ۱۲ شاخص به‌عنوان عوامل محیطی شناسایی شدند. در بخش عوامل انسانی نیز چهار زیرمعیار رشد جمعیت و مهاجرپذیری بالا، توسعه راه‌ها و سکونتگاه‌ها، دامداری و دامپروری و کشاورزی با در نظر گرفتن ۲۵ شاخص مرتبط بررسی شدند. این شاخص‌ها شامل اثرات فعالیت‌های کشاورزی، تخریب‌های ناشی از توسعه زیرساخت‌ها و تغییرات کاربری اراضی به دلیل رشد جمعیت بود. برای وزن‌دهی و اولویت‌بندی این عوامل از روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و نرم‌افزار Expert Choice استفاده شد. در این راستا، قضاوت‌های کارشناسی از طریق پرسشنامه با جامعه آماری ۱۰ نفر از خبرگان و اساتید دانشگاه جمع‌آوری گردید تا وزن هر یک از عوامل و شاخص‌ها به صورت دقیق تعیین شود. نتایج و بحث: بررسی و تحلیل زیرمعیارها و شاخص‌های مرتبط با معیار محیطی نشان داد که زیرمعیار تغییر اقلیم، با وزن 550/0، مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر تخریب حوزه آبخیز سد ایلام است. در این میان، شاخص خشکسالی با وزن 708/0 به‌عنوان مهم‌ترین شاخص این زیرمعیار شناخته شد. خشکسالی به دلیل کاهش بارش و تأثیر مستقیم بر منابع آب، به‌عنوان عاملی مهم در کاهش سلامت محیطی منطقه نقش دارد. همچنین، در بخش فیزیوگرافی، شاخص شیب زیاد منطقه با وزن 723/0 به‌عنوان عامل اصلی شناخته شد؛ چراکه شیب زیاد، پتانسیل فرسایش خاک و سرعت رواناب را افزایش می‌دهد. در زیرمعیار زمین‌شناسی نیز، سازندهای حساس به فرسایش با وزن 708/0 اهمیت بالایی دارند؛ وجود چنین سازندهایی فرسایش خاک را تسریع و آسیب‌پذیری زمین را بیشتر می‌کند. در زیرمعیار زمین‌ساخت و تکتونیک نیز، تراکم درز و شکاف با وزن 731/0 به‌عنوان شاخص مهم شناسایی شد که می‌تواند منجر به کاهش پایداری زمین و تشدید تخریب در نواحی مختلف حوزه آبخیز شود. نتایج تحلیل معیار انسانی نیز بیانگر آن است که زیرمعیار کشاورزی با وزن 566/0 به‌عنوان مهم‌ترین عامل در بین عوامل انسانی شناخته شده است. در این بخش، تخریب منابع طبیعی و همچنین تغییر کاربری اراضی طبیعی با وزن 337/0 بیشترین تأثیر را در زیرمعیار رشد جمعیت و مهاجرپذیری بالا داشته‌اند. روند افزایشی مناطق مسکونی با وزن 651/0 در زیرمعیار توسعه راه‌ها و سکونتگاه‌ها به‌عنوان شاخصی کلیدی محسوب می‌شود. مصرف نهاده‌ها در دامداری و دام‌پروری با وزن 416/0 و برداشت بی‌رویه آب در کشاورزی با وزن 395/0 نیز به‌عنوان شاخص‌های مهم در تخریب منابع طبیعی و کاهش سلامت محیطی حوزه آبخیز معرفی شده‌اند. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">نتیجه‌گیری: <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">این مطالعه نشان داد که تغییر اقلیم و فعالیت‌های کشاورزی به‌ترتیب مهم‌ترین عوامل محیطی و انسانی تخریب حوزه آبخیز سد ایلام بودند. این نتایج نشان‌دهنده اهمیت توجه به مدیریت بهتر منابع طبیعی و اتخاذ راهکارهای پایدار برای کاهش تاثیرات منفی این عوامل است. پیشنهاد می‌شود برنامه‌های مدیریتی جامع‌تری برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و بهبود روش‌های کشاورزی و دیگر زیرمعیارها اعمال شود تا از تخریب بیشتر حوزه آبخیز سد ایلام جلوگیری شود. این تحقیق می‌تواند به‌عنوان راهنمایی برای سیاست‌گذاران و مدیران در راستای بهبود مدیریت و حفاظت از حوزه‌ آبخیز سد ایلام مورد استفاده قرار گیرد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_721897_b93240165011d5d481b40c00efd5e522.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Viability Assessment of the Shazand Watershed in Markazi Province, Iran, using Some Hydroclimatic Factors ارزیابی زیستایی حوزه آبخیز شازند استان مرکزی با استفاده از برخی معیارهای هیدرواقلیمی 17 35 720674 10.22034/iwm.2025.2047457.1192 FA مرجان بهلکه گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران سیدحمیدرضا صادقی گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران Journal Article 2024 12 06 Extended Abstract Introduction: The excessive exploitation of natural resources, driven by the unsustainable practices of human societies to meet growing population needs, has become a critical global issue, threatening the health and sustainability of watersheds. To mitigate these risks, effective management measures are essential to build resilient communities capable of withstanding natural events and disasters. Accurate quantification of ecological changes and the identification of key indicators for watershed management are crucial for promoting resilience and ecological sustainability. In this context, viability—defined as the ability of a watershed system to return to its resilience threshold—is a vital concept for assessing the restoration of health and sustainability. However, analyzing and evaluating viability requires a comprehensive understanding of the complex relationships among various variables. Despite its importance, no prior research has specifically addressed the assessment of watershed viability. Materials and methods: This pioneering study aims to evaluate the viability of the Shazand Watershed in Markazi Province, Iran, based on its hydroclimatic characteristics. The study began by calculating selected hydroclimatic variables, followed by statistical analyses to identify and remove less relevant variables. Resilience and release thresholds were then determined for the remaining variables. The viability index was prioritized by comparing current conditions with these thresholds. Finally, the overall viability of the watershed was assessed by calculating the geometric mean of the hydroclimatic variables. Results and Discussion: The modeling and zoning results revealed that the hydroclimatic viability index of the Shazand Watershed is 0.58, indicating an intermediate state. Notably, the prioritization of sub-watersheds using the viability method differs significantly from conventional estimation methods. While examining current conditions alone provides limited insights, comparing the variability of variables in resilient and release states with current conditions offers a more robust assessment. For instance, instead of taking management measures in sub-watershed 7 with high priority in the current conditions state, it is necessary to pay attention to sub-watershed 21 with viability, hydrological, and hydroclimatic priorities of 1, 4, and 1, respectively. Other high-priority watersheds include sub-watersheds 9, 20, 24, 16, 1, 11, and 15. The aforementioned sub-watersheds, especially 9, 20, and 11, are currently in good condition, but they have very low viability (high variability). Sub-watersheds 22, 5, and 4 are also among the sub-watersheds with high viability (low variability). By focusing on priority sub-watersheds, hydroclimatic conditions can be significantly improved, enhancing the stabilization of these areas. Key variables influencing viability include normal characteristic discharge and erosion rates, with industrial expansion in the region identified as a major driver of variability, particularly in sub-watersheds 3, 6, and 7. Conclusion: This study demonstrates that identifying resilience and release thresholds for variables and comparing them with current conditions can help bring critical sub-watersheds closer to their resilience thresholds, preventing system collapse. Given the complexity of watershed systems and the multitude of factors influencing their performance, a comprehensive assessment of viability, incorporating all relevant variables, is essential for effective watershed management. The integration of modern technologies can further enhance our understanding of resources and environmental dynamics, ultimately improving comprehensive watershed management practices. چکیده مبسوط مقدمه: بهره‌برداری بیش‌از‌حد از منابع طبیعی در ادامه رفتار نسنجیده جوامع بشری در راستای تأمین نیازهای ضروری جمعیت به یکی از مشکلات جدی کشورها تبدیل‌شده و سلامت و پایداری حوزه‌های آبخیز‏ را تهدید میکند. انسان‌ها در هر نقطه از جهان نیاز دارند که اقدام‌های مدیریتی در راستای کاهش خطرها با هدف ساختن جوامع تاب‌آور در برابر رویدادها و بلایای طبیعی را انجام دهند. لذا کمی‌سازی دقیق روند تغییرات بوم‌شناختی و شاخص‌های مهم و تأثیرگذار برای مدیریت آبخیز از نظر تاب‌آوری و پایداری بوم‌شناختی ضروری است. در همین راستا، زیستایی (Viability) به مفهوم قابلیت سامانه آبخیز در برگشت به آستانه تاب‌آوری (Resilience) یکی از موضوعات مهم در ارزیابی توان بازیابی سلامت و پایداری است. از این‌رو برای تحلیل و ارزیابی آن می‏بایست شبکه‏ای از روابط متعدد بین متغیرهای مختلف مدنظر قرار گیرد. بااین‌حال تاکنون پژوهشی در رابطه با ارزیابی زیستایی آبخیز گزارش نشده است. مواد و روش‌ها: بر همین اساس مطالعه پیشگام حاضر با هدف ارزیابی زیستایی مبتنی بر ویژگی‎های هیدرواقلیمی حوزه آبخیز شازند انجام شد. برای ارزیابی زیستایی هیدرواقلیمی، در ابتدا متغیرهای هیدرواقلیمی اولیه محاسبه شدند. سپس تجزیه‌وتحلیل‌های آماری متغیرهای هیدرواقلیمی انجام و برخی متغیرها حذف و برای متغیر‌های باقی‌مانده، آستانه‌های تاب‌آوری و رهاسازی تعیین شد. سپس اولویت‌بندی شاخص زیستایی با لحاظ شرایط فعلی، آستانه‌های تاب‌آوری و رهاسازی متغیر‌های مطالعاتی به‌دست آمد. درنهایت درجه زیستایی با محاسبه میانگین هندسی متغیرهای هیدرواقلیمی مشخص شد. نتایج و بحث: با توجه به نتایج مدل‌سازی و پهنه‌بندی انجام‌شده، شاخص زیستایی هیدرواقلیمی آبخیز شازند 58/0 و در وضعیت متوسط ارزیابی شد. قابل ذکر است اولویت‌بندی زیرآبخیزها با استفاده از روش زیستایی کاملاً متفاوت با روش‌های معمول برآوردی است. در این راستا بررسی شرایط فعلی با توجه به پویایی متغیرها به‌تنهایی نتایج قابل قبولی را ارائه نمی‌دهد و بررسی تغییرپذیری متغیرها در حالت تاب‌آور و رهاسازی و مقایسه فاصله آن‌ها با شرایط فعلی آبخیزها حائز اهمیت است. به‌طورمثال به‌جای انجام اقدامات مدیریتی در زیرآبخیز 7 با اولویت‌ بالا در حالت شرایط فعلی، توجه به زیرآبخیز 21 با اولویت‌های زیستایی اقلیمی، هیدرولوژی و هیدرواقلیمی به‌ترتیب 1، 4 و 1 ضروری است. از دیگر آبخیزهای دارای اولویت بالا می‌توان به زیرآبخیزهای 9، 20، 24، 16، 1، 11 و 15 اشاره کرد. زیرآبخیزهای مذکور و به‌خصوص 9، 20، 11 در شرایط فعلی در شرایط وضعیتی خوبی قرار دارند ولی ازلحاظ زیستایی بسیار پایین (تغییرپذیری بالا) هستند. همچنین زیرآبخیزهای 22، 5، 4 جزو زیرآبخیزهایی با زیستایی بالا (تغییرپذیری پایین) می‌باشند. با ارزیابی زیستایی هیدرواقلیمی و توجه به زیرآبخیزهای اولویت‌دار می‌توان شرایط هیدرواقلیمی را به صورت چشم‌گیری در مقایسه با سایر زیرآبخیزها تغییر داد و حالت تثبیت زیرآبخیزها را بهبود بخشید. برای ایجاد حالت تثبیت در زیرآبخیزها توجه به متغیرهایی با تغییر‌پذیری بالاتر نسبت به متغیرهای دیگر کمک‌کننده خواهد بود. ازجمله متغیرهای مؤثر با توجه به نتایج این پژوهش می‌توان به دبی مشخصه نرمال و میزان فرسایش اشاره کرد. یکی از دلایل اصلی این تغییرپذیری را می‎توان به گسترش صنایع مختلف در منطقه و تأثیرات آن بر رژیم هیدرولوژی نسبت داد. زیرا اثرات این تغییرپذیری در زیرآبخیزهای 3، 6 و 7 واقع در مراکز صنعتی بیشتر مشهود است. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج این پژوهش با مشخص شدن آستانه‌های تاب‌آوری و رهاسازی متغیرها و مقایسه آن با شرایط فعلی می‌توان وضعیت زیرآبخیزهای بحرانی را به آستانه تاب‌آوری نزدیک و از رهاسازی سامانه جلوگیری کرد. همچنین به سبب پیچیدگی سامانه آبخیز و دخالت عوامل متعدد در عملکرد آن، ارزیابی جامع زیستایی آبخیز با لحاظ تمامی متغیرهای دخیل می‌تواند در مدیریت جامع حوزه آبخیز بسیار مؤثر باشد. به‌طورکلی استفاده از رویکرد‌های نوین در آبخیز می‌تواند با شناخت بهتر منابع و محیط، مدیریت جامع حوزه آبخیز را بهبود بخشد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_720674_e0c6a3eea4e2c98835d25d072d39f00e.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Investigation of drought processes under climate change conditions in the future period using IPCC sixth assessment report (Case study: Qaen synoptic station) بررسی روند خشکسالی تحت شرایط تغییر اقلیم در دوره آتی با استفاده از گزارش ششم IPCC (مطالعه موردی: ایستگاه سینوپتیک قاین) 36 52 718948 10.22034/iwm.2024.2033468.1161 FA مجید هاونگی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران مهدی امیرآبادی زاده گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران مهدی دستورانی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران 0000-0001-7718-9604 Journal Article 2024 07 06 Extended abstract Introduction: The phenomenon of climate change, as one of the main drivers of the increase in greenhouse gases, has a significant impact on extreme events such as floods and droughts. Therefore, investigating the impact of climate change on these extreme phenomena is crucial for the planning and management of water resources in the future. Drought, along with its effects on natural resources, agricultural production, and economic and social development, is one of the fundamental challenges facing both Iran and the world. Since drought impacts various sectors of society—such as water resources, agriculture, and industry—it is essential to monitor and assess this phenomenon both now and, in the future, to plan effectively across different sectors. Considering that previous research relied on only one AOGCM model, primarily using the fourth or fifth reports, this study utilizes five CMIP6 climate models while incorporating the sixth assessment report. This research, therefore, discusses drought forecasting under climate change conditions using five climate models and two emission scenarios at the Qaen synoptic station. Materials and Methods: In this research, five large-scale models were used: ACCESS-ESM1-5, CNRM-CM6-1, HadGEM3-GC31-LL, MRI-ESM2-0, and MPI-ESM1-2-L-R. Two emission scenarios, SSP5-8.5 (pessimistic) and SSP2-4.5 (intermediate), along with the LARS-WG statistical downscaling method, were applied. First, the LARS-WG model was evaluated using the basic data. After calibrating and validating the model, temperature and precipitation parameters were produced for the future period. Then, the SPEI and SPI drought indices were calculated and analyzed for the base period (1990-2020) and the future period (2025-2055). Results and Discussion: The bR² values for the minimum and maximum temperatures were 0.99, and the RMSE values for these temperatures were 0.308 and 0.384, respectively, indicating the high accuracy of the model in downscaling temperature. For precipitation, the bR² value was 0.74, and the RMSE was 4.001, showing the model's good performance in downscaling precipitation data for the base period. The amount of precipitation increased or decreased depending on the emission scenario and the month. The simulated average temperature in both scenarios shows an increasing trend compared to the base period. Based on the 12-month SPI index, the number of dry and wet months increased relative to the base period. Additionally, the number of normal months in the future period decreased compared to the base period in both the SSP2-4.5 and SSP5-8.5 scenarios. According to the SPEI index in both scenarios, the number of dry months in the future period decreased compared to the base period, while the number of wet months showed only a slight increase. Conclusion: The LARS-WG model demonstrated good performance in downscaling precipitation and temperature for the future period. The results indicate an increasing trend in average downscaled temperature in both scenarios compared to the base period. Precipitation varied depending on the scenario and month. Findings revealed that the frequency of wet and dry periods on a short-term scale (6 months) was higher than on a longer time scale (12 months), suggesting that as the time scale increases, the frequency of wet and dry periods decreases, while their duration increases. Furthermore, in the future period (2025-2055), the frequency of droughts is expected to decrease, but with increased duration compared to the base period. The number of dry months in the future period will be significantly reduced, while the number of normal and wet months will increase slightly. The most severe drought, characterized by high continuity, is predicted to occur from 2045 to 2055. چکیده مبسوط مقدمه: پدیده تغییر اقلیم به عنوان یکی از دلایل افزایش گاز‌های گلخانه‌ای تأثیر زیادی بر پدیده<span dir="LTR" style="font-size: 8.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">‌های حدی مانند سیل و خشکسالی دارد. لذا بررسی تأثیر تغییرات اقلیمی بر پدیده<span dir="LTR" style="font-size: 8.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin';">‌های حدی جهت برنامهریزی و مدیریت منابع آب در دوره<span dir="LTR" style="font-size: 8.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin';">‌های آتی از اهمیت خاصی برخوردار است. خشکسالی و تأثیر آن بر منابع طبیعی، تولیدات کشاورزی، توسعه اقتصادی و اجتماعی یکی از چالش<span dir="LTR" style="font-size: 8.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin';">‌های اساسی ایران و جهان است و از آنجا که خشکسالی بخش‌های مختلف جامعه مانند منابع آب، کشاورزی، صنعت، و غیره را تحت تأثیر قرار میدهد، پایش و ارزیابی این پدیده در حال و آینده به منظور برنامهریزی مناسب در بخشهای مختلف جامعه امری ضروری و حائز اهمیت است. با توجه به اینکه در پژوهش‌های قبلی تنها از یک مدل AOGCM و عمدتاً با استفاده از گزارش‌های چهارم یا پنجم صورت گرفته است، در این تحقیق ضمن استفاده از مدل‌های گزارش ‌ششم، از پنج مدل اقلیمی CMIP6 استفاده شده است. لذا در این تحقیق به پیش‌نگری خشکسالی تحت شرایط تغییر اقلیم با استفاده از پنج مدل اقلیمی و دو سناریوی انتشار در ایستگاه سینوپتیک قاین پرداخته شد. مواد و روش‌ها: در این تحقیق از ترکیب پنج مدل ‌بزرگ مقیاس شامل ACCESS-ESM1-5،CNRM-CM6-1 ،HadGEM3-GC31- LL ، MRI-ESM2-0 و MPI ESM 1-2 –L-R و دو سناریوی SSP5.8-5 (سناریوی بدبینانه) و SSP2.4-5 (سناریوی حد واسط) و روش ریزمقیاس نمایی آماری LARS-WG استفاده شد. ابتدا با استفاده از داده‌های پایه، مدل LARS-WG مورد ارزیابی قرارگرفته و پس از واسنجی و صحت‌سنجی مدل، پارامتر‌های دما و بارش برای دوره آتی تولید شدند؛ سپس شاخص‌های خشکسالی SPEI و SPI در دوره پایه (1990-2020) و دوره آتی (2025-2055) محاسبه و تحلیل گردید. نتایج و بحث: مقادیر bR2 برای دمای کمینه و بیشینه مقدار 99/0 به دست آمد و مقادیر RMSE برای دمای کمینه و بیشینه به ترتیب 308/0 و384/0 درجه سانتی‌گراد و ضریب نش‌ساتکلیف برای دمای کمینه و بیشینه 998/0 به دست آمد که نشانگر دقت بالای مدل در ریزمقیاسنمائی دمای کمینه و بیشینه میباشد. برای متغیر بارش مقدار bR2 برابر 74/0 و مقدار RMSE برابر 001/4 میلیمتر و ضریب نش ساتکلیف 834/0 به دست آمد که نشانگر عملکرد خوب مدل در ریزمقیاسسازی داده‌های بارش دوره پایه میباشد. پیشنگری دوره آتی نشان داد که مقدار بارش بسته به سناریوی انتشار و ماه مدنظر افزایش یا کاهش دارد و دمای میانگین ریزمقیاسسازی شده در هر دو سناریو نسبت به دوره پایه روند صعودی دارد. بر اساس شاخص SPIدر مقیاس 12 ماهه، تعداد ماههای خشک و مرطوب نسبت به دوره پایه افزایش و تعداد ماههای نرمال در دوره آتی بر اساس سناریوهای SSP2.4-5 و SSP5.8-5 نسبت به دوره پایه کاهش داشته است در حالی که بر اساس شاخص SPEI تعداد ماههای خشک در دوره آتی بر اساس هر دو سناریو نسبت به دوره پایه کاهش و تعداد ماههای مرطوب در دوره آتی نسبت به دوره پایه تغییر چندانی نداشته و به میزان یک ماه افزایش داشت. نتیجه‌گیری: مدل LARS-WG داری عملکرد مناسبی در ریزمقیاسسازی بارش و دما برای دوره آتی میباشد که بر اساس نتایج آن دمای میانگین ریزمقیاس‌سازیشده در هر دو سناریو نسبت به دوره پایه روند افزایشی دارد. مقدار بارش بسته به سناریو و ماه مدنظر افزایش یا کاهش داشت. نتایج نشان داد افزایش تداوم خشکسالی و فراوانی دوره‌های خشک و مرطوب بهترتیب با افزایش مقیاس‌های زمانی رابطه مستقیم و معکوس دارد و با افزایش مقیاس زمانی فراوانی دوره<span dir="LTR" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">‌های خشک و مرطوب کاهش و تداوم این دورهها افزایش می‌یابد. همچنین در دوره آتی (2055-2025) تکرار دوره<span dir="LTR" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">‌های خشکسالی‌ها باتداوم بالا نسبت به دوره پایه دارای روند کاهشی است و تعداد ماههای خشک در دوره آتی بر اساس هر دو سناریوی مورد بررسی نسبت به دوره پایه به طور قابل توجهی کمتر شده و تعداد ماه<span dir="LTR" style="font-size: 8.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'MS Mincho'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">‌های نرمال و مرطوب در دوره آتی نسبت به دوره پایه کمی افزایش را نشان می‌دهند. شدیدترین خشکسالی با تداوم زیاد در دوره آتی از سال 2045 تا 2055 پیشنگری میشود.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_718948_dec8b87f1e4265599eb4b2ed91408cd6.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 The role of social capital in strengthening local land governance: A case study of microcredit funds in Bakharz rural communities نقش سرمایه اجتماعی در تقویت حکمرانی محلی سرزمین: مطالعه موردی صندوق‌های اعتباری خرد در جوامع روستایی شهرستان باخرز 53 68 719958 10.22034/iwm.2025.2042339.1177 FA سید امیرحسین گرکانی گروه معماری و شهرسازی، دانشکده شهرسازی، دانشگاه آزاد تهران مرکز، تهران، ایران 0009-0000-9868-1585 مهدی قربانی گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-6891-8369 احمد نادری گروه انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-5266-8094 سجاد امیری مرکز مطالعات توسعه روستایی، پژوهشکده سوانح طبیعی، تهران، ایران مجید رحیمی موسسه کسب و کار اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-6796-4328 Journal Article 2024 10 06 Extended Abstract Introduction: Social capital plays a significant role as a key factor in enhancing effective governance and sustainable development in rural communities. Additionally, microcredit funds have been introduced as one of the strategies to emphasize social capital in rural sustainable development projects. Therefore, assessing the impact of development and progress initiatives in rural areas, with a focus on enhancing the social capital of microcredit fund members, is of great importance. Hence, the present study examines the role of social capital among members of rural microcredit funds in the target areas of the rural development and improvement plan in Bakharz County's rural systems, utilizing social network analysis. The primary aim of this study is to identify the impacts of social capital on social relationships, local participation, and changes in governance regimes across four villages in Bakharz County. Materials and methods: The present study is a survey-based research that involves the collection of field data. Social network analysis was employed to examine the relationships among the local community members of microcredit funds in four villages: Arzaneh, Qaleh Now Aliyah, Nasratabad, and Nobahar Gholaman in the Bakharz County. İt also evaluate their social capital before and after the implementation of the rural development and improvement plan in the county (2023 and 2024). Data were collected through structured network analysis questionnaires, and sampling was carried out using the Krejcie and Morgan (1970) table, resulting in a total sample size of 181 individuals. Subsequently, the UCINET6 network analysis software was used to calculate macro-level network metrics, including network density, network centralization, reciprocity, link transitivity, and average geodesic distance. To analyze the dynamics of the land governance regime before and after the implementation of the rural development and improvement plan, two metrics- density and centralization- were used, and the governance regimes were identified and analyzed. Results and Discussion: The results showed that increasing social capital leads to improved social relationships and resilience of local communities. The findings indicate age and gender diversity in the studied communities, where the presence of young populations can be considered an advantage for social and economic development. However, gender inequalities and the lack of women's participation in development activities can pose serious challenges for good land governance in these communities. The increase in the network density index and the decrease in the average geodesic distance in this study indicate improved social conditions and increased information flow speed in rural networks after the implementation of the Abadani project and the advancement of rural systems, which helps the entry of new knowledge and innovation. Additionally, the change in the governance regime from a centralized, uncoordinated state to a multi-center system showed better power distribution and increased cohesion in the community. Identifying key actors in social networks and strengthening their cooperation can also improve the social and economic performance of communities and lead to a more effective transition towards good governance. These findings emphasize that social capital is a fundamental factor in improving governance and reducing social inequalities. Conclusion: The findings demonstrate that increased social capital following the implementation of the rural development and improvement plan in Bakharz County's four studied villages has not only contributed to improved governance but could also serve as a suitable model for other rural areas. Therefore, it is recommended that developmental programs in rural regions focus more on strengthening social capital to achieve good and sustainable land governance. Furthermore, the transition from a centralized governance regime to a polycentric one—recognized as the most efficient form of governance—stands out as one of the significant achievements of implementing the rural development plan due to enhanced participatory culture and power distribution among rural communities facilitated by microcredit funds. Special attention to empowering women and youth can further improve the social and economic conditions within these communities. چکیده<span lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: Calibri; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;"> مبسوط مقدمه: سرمایه اجتماعی به عنوان یک عامل کلیدی در ارتقای حکمرانی مؤثر و توسعه پایدار در جوامع روستایی اهمیت زیادی دارد. همچنین یکی از راهکارهای توجه به سرمایه اجتماعی در طرح‌های توسعه پایدار روستایی، صندوق‌های اعتباری خرد معرفی گردیده‌اند. لذا سنجش اثرگذاری اجرای طرح‌های آبادانی و پیشرفت مناطق روستایی با تاکید بر ارتقای سرمایه اجتماعی اعضای صندوق‌های اعتباری خرد بسیار حائز اهیمت است. از این رو پژوهش حاضر به بررسی نقش سرمایه اجتماعی اعضای صندوق‌های اعتباری خرد روستایی مناطق هدف طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی شهرستان باخرز استان خراسان رضوی در حکمرانی خوب سرزمین مناطق روستایی با استفاده از روش تحلیل شبکه اجتماعی پرداخته است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی تأثیرات سرمایه اجتماعی بر روابط اجتماعی، مشارکت محلی و تغییرات در رژیم‌های حکمرانی در چهار روستای شهرستان باخرز بوده است. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع پژوهش پیمایشی و به صورت گردآوری داده‌های میدانی می‌باشد. در این پژوهش از روش تحلیل شبکه اجتماعی برای بررسی روابط بین جامعه محلی عضو صندوق‌های اعتباری خرد چهار روستای ارزنه، قلعه‌نو علیا، نصرت‌آباد و نوبهار غلامان در شهرستان باخرز و ارزیابی سرمایه اجتماعی آن‌ها در قبل و بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی این شهرستان (سال 1402 و 1403) استفاده شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های ساختاریافته تحلیل شبکه و نمونه‌گیری بر اساس جدول Krejcie و Morgan (1970) تعداد نمونه 181 نفر انجام گردید و سپس با استفاده از نرم‌افزار تحلیل شبکه UCINET6، سنجه‌های سطح کلان شبکه شامل تراکم شبکه، تمرکز شبکه، دوسویگی و انتقال‌پذیری پیوندها و میانگین فاصله ژئودزیک محاسبه شدند. سپس به منظور تحلیل پویایی رژیم حکمرانی سرزمین در قبل و بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت روستایی این شهرستان از دو سنجه تراکم و تمرکز استفاده گردیده و رژیم‌های حکمرانی شناسایی و تحلیل گردیدند. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که افزایش سرمایه اجتماعی به بهبود روابط اجتماعی و تاب‌آوری جوامع محلی منجر شده است. نتایج حاکی از تنوع سنی و جنسیتی در جوامع مورد مطالعه است، که وجود جمعیت جوان می‌تواند به عنوان یک مزیت در توسعه اجتماعی و اقتصادی تلقی شود. با این حال، نابرابری‌های جنسیتی و کمبود مشارکت زنان در فعالیت‌های توسعه، می‌تواند چالش‌های جدی برای حکمرانی خوب سرزمین در این جوامع ایجاد کند. افزایش شاخص تراکم شبکه و کاهش میانگین فاصله ژئودزیک در این پژوهش نشان‌دهنده بهبود شرایط اجتماعی و افزایش سرعت گردش اطلاعات در شبکه‌های روستایی بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی است که به ورود دانش جدید و نوآوری کمک می‌کند. همچنین، تغییر رژیم حکمرانی از حالت متمرکز ناهماهنگ به نظام چندمرکزی، توزیع بهتر قدرت و افزایش همبستگی در جامعه را نشان داد. شناسایی کنشگران کلیدی در شبکه‌های اجتماعی و تقویت همکاری‌های آنان نیز می‌تواند به بهبود عملکرد اجتماعی و اقتصادی جوامع کمک کند و به انتقال مؤثرتر به سمت حکمرانی خوب منجر شود. این یافته‌ها تأکید دارد که سرمایه اجتماعی از عوامل اساسی در بهبود حکمرانی و کاهش نابرابری‌های اجتماعی به شمار می‌آید. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">نتیجه‌گیری<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 9.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">: <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 9.0pt; mso-ansi-font-size: 8.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">نتایج این پژوهش نشان داد که افزایش سرمایه اجتماعی بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی شهرستان باخرز در چهار روستای مورد مطالعه علاوه بر اینکه به بهبود حکمرانی کمک کرده است، بلکه می‌تواند الگوی مناسبی برای سایر مناطق روستایی باشد. از این رو پیشنهاد می‌شود که برنامه‌های توسعه‌ای در مناطق روستایی بیشتر بر تقویت سرمایه اجتماعی تمرکز نموده تا بتوان به حکمرانی خوب و پایدار سرزمین دست یافت. همچنین انتقال رژیم حکمرانی به رژیم چندمرکزی که به عنوان کارآمدترین رژیم حکمرانی شناخته می‌شود از مهم‌ترین دستاوردهای اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی در چهار روستای هدف در شهرستان باخرز به دلیل ارتقای فرهنگ مشارکت و همکاری و همچنین توزیع قدرت در بین جوامع روستایی به دلیل ماهیت مشارکتی صندوق‌های اعتباری خرد روستایی بوده است. همچنین، توجه ویژه به توانمندسازی زنان و جوانان می‌تواند به بهبود وضعیت اجتماعی و اقتصادی جوامع کمک کند.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_719958_f0ddbf3ba58b403a3c23b79195aaf97d.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Application of digital filtering methods for assessing base flow and groundwater recharge in the Kashkan Watershed کاربرد روش‌های فیلتر دیجیتال در ارزیابی آب‌پایه و تغذیه آب زیرزمینی در حوضه کشکان 69 86 719959 10.22034/iwm.2025.2042760.1178 FA علی حقی زاده گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0000-0002-0928-827X لیلا قاسمی گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران حافظ میرزاپور گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران 0000-0003-3323-6813 Journal Article 2024 10 06 Extended Abstract Introduction: Natural resource management is considered the foundation of sustainable development. Therefore, in a country like Iran, located in the water-stressed and tense region of the Middle East, water resource management is of paramount importance. Knowledge of temporal changes in baseflow is crucial for effective water resources management. Identifying the most suitable and optimal method for hydrograph separation and baseflow estimation enables the accurate calculation of the baseflow index. Materials and methods: In this study, nine recession filter algorithms were used to estimate baseflow. These algorithms include Local Minimum, Sliding Interval, Fixed Interval, Eckhardt, Chapman, Chapman & Maxwell, Lyne & Hollick, Furey & Gupta, and Boughton. Using these algorithms, daily baseflow was calculated for the Kashkan watershed using daily discharge and rainfall data from 1999 to 2020. The Kakareza, Sarab Seid Ali, Cham Anjir, Afrineh, and Pol-e-Dokhtar stations were investigated to separate baseflow in the Kashkan watershed. The performance of the methods for separating baseflow in the hydrograph of the Kashkan watershed was assessed using the Nash-Sutcliffe efficiency (NSE) coefficient and the R² coefficient to select the most suitable filtering method. Results: Among the recession algorithms examined, the Furey & Gupta method estimated the lowest baseflow for all five sub-watersheds. In the Afrineh sub-watershed, the Lyne and Hollick, Fixed Interval, and Sliding Interval methods estimated baseflow as 36.41, 30.11, and 29.7 m3/s, respectively. These methods attributed 85%, 82%, and 81% of the total flow to groundwater contributions. In the Cham Anjir sub-watershed, the highest annual average baseflow values were obtained using the Lyne & Hollick, and Local Minimum methods, with values of 7.22, and 6.24 m3/s, respectively. The variation in mean baseflow among different methods in the Cham Anjir sub-watershed ranged from 17% to 94%. For the Kakareza sub-watershed, the highest annual average baseflow values were observed using the Lyne & Hollick, and Sliding Interval methods, with values of 9.70, and 9.72 m3/s, respectively. The variation in mean baseflow among different methods in the Kakareza sub-watershed ranged from 17% to 95%. Similarly, in the Pol-e-Dokhtar sub-watershed, the highest values were obtained using the Lyne & Hollick, Fixed Interval, and Sliding Interval methods, with values of 36.10, 34.40, and 34.40 m3/s, respectively, and variations ranging from 17% to 99%. In the Sarab Seid Ali sub-watershed, the Lyne & Hollick, Fixed Interval, and Sliding Interval methods yielded the highest annual average baseflow values of 5.97, 5.95, and 5.94 m³/s, respectively, with variations ranging from 17% to 92%. Based on the findings and evaluation criteria, the Local Minimum, Lyne & Hollick, Sliding Interval, and Fixed Interval methods were identified as suitable for baseflow separation in the studied sub-watersheds. Discussion: Baseflow in the Kashkan watershed of Lorestan constitutes a significant portion of the flow. In the majority of the methods examined in this study, it was also shown that baseflow accounts for more than 50% of the streamflow throughout the year. In all studied sub-watersheds, the Lyne and Holick algorithm showed suitable values for the NSE coefficient and R². Therefore, this algorithm can be considered an appropriate method for estimating baseflow in the Kashkan watershed. Considering the hydrological characteristics of the watershed, this method can better simulate the natural fluctuations of baseflow. Conclusion: The results of this study can inform baseflow contribution estimates and help in selecting appropriate methods for flow separation in the hydrological modeling of rivers with varying discharge ranges in the Kashkan watershed. The present research focused on differentiating water sources in the Kashkan watershed using digital filtering methods. Future studies are recommended to explore other approaches, such as chemical methods and tracers, for water source differentiation in the Kashkan watershed, and to compare the accuracy of these methods with digital filtering techniques. چکیده مبسوط مقدمه: مدیریت منابع طبیعی به‌عنوان پایه و اساس توسعه پایدار در نظر گرفته می‌شود. لذا در کشوری همچون ایران که در منطقه پرتنش و کم آب خاورمیانه قرار دارد، مدیریت منابع آب بسیار حائز اهمیت است‌. به‌منظور مدیریت موثر منابع آب، درک تغییرات زمانی در آب‌پایه بسیار مهم است. شناخت مناسب‌ترین و بهینه‌ترین روش جداسازی جریان هیدورگراف و برآورد دبی پایه امکان محاسبه‌ دقیق شاخص دبی پایه را فراهم می‌کند. مواد و روش‌ها: در این پژوهش به‌منظور برآورد آب‌پایه از 9 الگوریتم فیلتر برگشتی استفاده شد. این الگوریتم‌ها شامل ‌Local Minimum، Sliding Interval، Fixed Interval، Eckhardt، Chapman، Chapman & Maxwell، Lyne & Holick، Furey & Gupta و Boughton می‌باشند. با استفاده از این الگوریتم‌ها مقدار آب‌پایه به‌صورت روزانه، با استفاده از داده‌های دبی جریان و بارش روزانه و برای دوره آماری 1400-1389، برای حوزه آبخیز کشکان محاسبه گردید. در مطالعه حاضر به‌منظور تفکیک آب‌پایه در حوزه آبخیز کشکان، ایستگاه‌های کاکارضا، سراب صیدعلی، چم انجیر، افرینه و پلدختر موردبررسی قرار گرفتند. ارزیابی عملکرد روش‌های تفکیک آب‌پایه هیدورگراف حوزه آبخیز کشکان توسط ضریب کارایی NSE و ضریب R2 انجام شد و مناسب‌ترین روش فیلتری انتخاب گردید. نتایج: از میان الگوریتم‌های برگشتی موردبررسی، برای هر 5 زیرحوضه موردبررسی، کمترین میزان برآورد آب‌پایه مربوط به روش Furey & Gupta آب‌پایهبود. در زیرحوضه افرینه، روش‌های Lyne و Hollick، Fixed Interval و Sliding Interval بهترتیب آب‌پایه را 41/36، 11/30 و 7/29 مترمکعب بر ثانیه برآورد کردند. این روش‌ها ۸۵٪، ۸۲٪ و ۸۱٪ از کل جریان را به مشارکت‌های آب‌های زیرزمینی اختصاص دادند. در زیرحوضه چم انجیر بیشترین مقادیر میانگین سالانه آب‌پایه به روش‌های Lyne و Holicو Local Minimum است و مقادیر آن‌ها بهترتیب برابر با 22/7 و 24/6 مترمکعب بر ثانیه بود. تغییرات در میانگین آب‌پایه بین روش‌های مختلف در زیرحوضه چم انجیر از ۱۷٪ تا ۹۴٪ متغیر بود .برای زیرحوضه کاکارضا بیشترین مقادیر متوسط سالانه آب‌پایه با استفاده از روش‌هایLyne وHolic و Sliding Interval مشاهده شد که مقادیر آن‌ها به‎ترتیب برابر با 70/9 و 72/9 مترمکعب بر ثانیه بودند. تغییرات در میانگین آب‌پایه بین روش‌های مختلف در زیرحوضه کاکارضا از 17 تا 95 درصد متغیر بود. به طور مشابه، در زیرحوضه پلدختر بیشترین مقادیر با استفاده از روش‌های Lyne و Holic، Fixed Interval و Sliding Interval به دست آمد که به‎ترتیب برابر با 10/36، 40/34 و 40/34 مترمکعب بر ثانیه بودند و دامنه تغییرات از 17% تا 99% متغیر بود. در زیرحوضه سراب صیدعلی روش‌هایLyne وHolic ، Fixed Interval و Sliding Interval به ترتیب بیشترین مقادیر میانگین سالانه آب‌پایه را به میزان 97/5، 95/5 و 94/5 مترمکعب بر ثانیه به دست آوردند، و تغیرات آن‌ها از 17‌% تا 92‌% متغیر بود. بر اساس یافته‌ها و معیارهای ارزیابی، روش‌های Local Minimum، Lyne و Hollick، Sliding Interval و Fixed Interval به‌عنوان روش‌های مناسب برای جداسازی آب‌پایه تعیین شدند. بحث: آب‌پایه در حوزه آبخیز کشکان لرستان بخش زیادی از جریان را تشکیل می‌دهد. در اکثریت روش‌های موردبررسی در این پژوهش نیز نشان داده شد که شاخص آب‌پایه بیش از 50 درصد از جریان رود را در طول سال تشکیل می‌دهد. در تمامی زیرحوضه‌های موردمطالعه، الگوریتمLyne و ‌Holick دارای مقدار ضریب NSE و مقدار R2 مناسبی بود؛ بنابراین می‌توان این الگوریتم را به‌عنوان یک روش مناسب برای برآورد مقدار آب‌پایه در حوضه کشکان دانست. باتوجه به ویژگی‌های هیدرولوژیکی حوضه، این روش می‌تواند نوسانات طبیعی آب‌پایه را بهتر شبیه‌سازی کند. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 10.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">نتیجه‌گیری<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">: <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">نتایج <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">این پژوهش <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">می‌تواند به برآوردهای مربوط به سهم جریان پایه کمک کند و در انتخاب روش‌های مناسب برای تفکیک جریان در مدل‌سازی هیدرولوژیکی رودخانه‌ها با دامنه‌های مختلف جریان در حوضه کشکان مؤثر باشد<span style="font-size: 10.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">.<span dir="RTL" style="font-size: 14.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Zar'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">پژوهش حاضر بر تفکیک منابع آبی در حوضه کشکان با استفاده از روش‌های فیلترینگ دیجیتال متمرکز شده است<span style="font-size: 10.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">.<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> توصیه می‌شود در مطالعات آتی، <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">سایر رویکردها مانند روش‌های شیمیایی و ردیاب‌ها برای تمایز منابع آبی در حوضه کشکان بررسی شود و دقت این روش‌ها با تکنیک‌های فیلترینگ دیجیتال مقایسه گردد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_719959_99a35b2ce88b6bf06d3b60d17026b993.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Prioritization of suitable sites for subsurface water harvesting using the data envelopment analysis method (Case study: Kalat and Sarakhs border areas) اولویت‌بندی نقاط مناسب برای استحصال آب زیرسطحی با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها (مطالعه موردی: مناطق مرزی کلات و سرخس) 87 104 721593 10.22034/iwm.2025.2044609.1183 FA محمد رستمی خلج بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران حمزه نور بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران 0000-0002-7525-8351 علی باقریان کلات بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران 0000-0003-2677-8331 میر مسعود خیرخواه زرکش پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-0505-154X Journal Article 2024 11 03 Extended Abstract Introduction: Groundwater resources in border areas have often been overlooked by managers and policymakers due to challenges such as wide geographical spread, and the high costs associated with their study. However, it is crucial to inform decision-makers about the potential of these resources to address water scarcity issues. In the border areas of Razavi Khorasan Province, many farmers and ranchers lack access to sufficient water for agriculture and livestock. Constructing underground dams in these regions can help store significant portions of subsurface water flow in alluvial reservoirs, making it available for use when needed. This study aims to identify and prioritize suitable sites for subsurface water harvesting using underground dams in the border areas of Kalat and Sarakhs in Khorasan Razavi Province. Materials and methods: In this study, Boolean logic was used to eliminate areas unsuitable for underground dam construction. Five criteria—slope, geology, land use, distance from villages, and distance from roads—were employed to locate potential sites. The Fuzzy-AHP method was then used to weight these factors and identify susceptible areas. To prioritize the proposed sites, the Data Envelopment Analysis (DEA) method was applied. DEA, a linear programming-based technique, categorizes suggested points into effective and ineffective categories based on inputs such as dam construction costs, watershed area, precipitation, water demand, and water supply costs. The output considered was the estimated volume of harvested water. Results and Discussion: The results indicate that 58.6% of the study area is unsuitable for underground dam construction, demonstrating the effectiveness of Boolean logic in reducing the workload of site selection. The Fuzzy-AHP analysis revealed that geology and slope are the most influential factors, with weights of 0.395 and 0.268, respectively, while land use and distance from roads have the least impact, with weights of 0.07 and 0.097, respectively. Slopes of 0–3% were found to be most suitable due to minimal water flow velocity, which facilitates the creation of effective reservoirs. Pasture land use was identified as ideal for dam construction. Approximately 6.8% of the area has very high potential, and 11.7% has high potential for underground dam construction. Using DEA, seven priority sites were identified for further investigation. Conclusion: The study concludes that: (1). Farmers and ranchers in the border areas of Khorasan Razavi Province, located on alluvial plains near dry rivers, lack access to sufficient water resources. Constructing underground dams can store significant groundwater flows in alluvial reservoirs, providing a reliable water source for agriculture and livestock. (2). Building underground dams in border areas can create employment opportunities, increase the working population, and enhance regional security. This, in turn, will boost the income and satisfaction of local residents. (3). Eliminating unsuitable areas for dam construction simplifies analysis, reduces fieldwork, and lowers costs. (4). The use of DEA for prioritizing dam construction sites represents a novel approach, offering a new perspective on site selection techniques. چکیده مبسوط مقدمه: آب‌های زیرزمینی در مناطق مرزی به دلیل مشکلاتی ازجمله گستردگی منطقه و هزینه زیاد مطالعه آن‌ها، کمتر موردتوجه مدیران و سیاستمداران قرار گرفته است و آگاه‌سازی مدیران، سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران کشورها در این زمینه به‌وضوح احساس می‌شود. اغلب کشاورزان و دامداران مناطق مرزی استان خراسان رضوی دسترسی مناسب به منابع آب کافی برای کشاورزی و شرب دام ندارند. در این مناطق، با احداث سد زیرزمینی می‌توان بخش قابل‌توجهی از جریان آب زیرسطحی را در مخزن آبرفتی موجود در پشت سد زیرزمینی ذخیره نمود تا در مواقع نیاز بهره‌برداری گردد. لذا هدف از این پژوهش شناسایی و اولویت‌بندی مکان‌های مناسب برای برداشت آب زیرزمینی با استفاده از سد زیرزمینی در مناطق مرزی کلات و سرخس در استان خراسان رضوی می‌باشد. مواد و روش‌ها: در این تحقیق مناطقی که پتانسیل اولیه برای ساخت سد زیرزمینی را ندارند با استفاده از منطق بولین از محدوده موردمطالعه حذف شدند. برای مکان‌یابی مناطق مستعد برای احداث سد زیرزمینی در محدوده موردمطالعه از پنج معیار شیب، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، فاصله از روستا و فاصله از جاده استفاده شد. سپس با استفاده از روش Fuzzy-AHP، عوامل مؤثر در مکان‌یابی سد زیرزمینی وزن‌دهی و مناطق مستعد شناسایی و با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)، نقاط پیشنهادی برای مطالعات بعدی اولویت‌بندی شدند. روش DEA بر اساس تکنیک‌های برنامه‌ریزی خطی ایجادشده و مبتنی بر یک سری بهینه‌سازی با استفاده از برنامه‌ریزی خطی است. در این روش نقاط پیشنهادی به دو دسته کارا و ناکارا تقسیم می‌شوند. ورودی‌های مورداستفاده در این تحقیق شامل هزینه ساخت سد، مساحت حوضه و میزان بارندگی، تقاضای آب در منطقه موردمطالعه و هزینه تأمین آب می‌باشد. خروجی استفاده شده نیز مقدار آب برآورد شده برای برداشت در نظر گرفته شد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که بیش از نیمی از محدوده موردمطالعه (6/58 درصد) پتانسیل احداث سد زیرزمینی را ندارد و حدود 4/41 درصد را مناطق مستعد تشکیل می‌دهند. درنتیجه، حجم کاری مکان‌یابی را می‌توان با استفاده از منطق بولین به میزان قابل‌توجهی کاهش داد. نتایج روش Fuzzy-AHP نشان داد زمین‌شناسی و شیب با وزنهای بهترتیب 395/0 و 268/0 دارای بیشترین اهمیت و کاربری اراضی و فاصله از جاده بهترتیب با وزن 07/0 و 097/0 کمترین تأثیر را در مکان‌یابی سد زیرزمینی دارند. همچنین شیب‌های 3-0 درصد در بین سایر کلاس‌های شیب بیشترین امتیاز را کسب کرد. زیرا در این شیب‌ها سرعت آب به حداقل می‌رسد و با توجه به نوع آبرفت‌های منطقه، مخازن مناسبی برای ذخیره آب ایجاد می‌شود. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده کاربری مرتع دارای بیشترین امتیاز برای احداث سد زیرزمینی بود و حدود 8/6 درصد از منطقه مورد مطالعه دارای پتانسیل خیلی زیاد و 7/11 درصد دارای پتانسیل زیاد برای مکان‌یابی سد زیرزمینی هستند. پس از تعیین مقادیر ورودی و خروجی، از روش تحلیل پوششی داده‌ها برای اولویت‌بندی 7 نقطه پیشنهادی استفاده شد. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 9.5pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">نتیجه‌گیری: <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 9.5pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">دستاوردهای این تحقیق شامل موارد زیر می‌باشد: (1) اغلب کشاورزان و دامداران در مناطق مرزی استان بر مخروط افکنه‌ها و در مجاورت خشکه‌رودها زندگی می‌کنند و به منابع آب کافی برای کشاورزی و شرب دام دسترسی ندارند. در این مناطق، با احداث سد زیرزمینی می‌توان بخش قابل‌توجهی از جریان آب زیرسطحی را که بر روی سنگ‌بستر در جریان است و دارای کیفیت مناسب برای کشاورزی و شرب دام است را در مخزن آبرفتی موجود در پشت سد زیرزمینی ذخیره کرد و در مواقع نیاز مورد بهره‌برداری قرار داد. (2) اجرای پروژه سد زیرزمینی منجر به افزایش درآمد کشاورزان و دامداران برخی از مناطق مرزی استان می‌شود و درواقع به جمعیت فعال و پویای کشاورزان و دامداران این مناطق افزوده می‌گردد. از طرف دیگر، ایجاد اشتغال و افزایش جمعیت بهره‌بردار در مناطق مرزی موجب تأمین امنیت این مناطق می‌شود. لذا با افزایش درآمد ساکنین مناطق مرزی، رضایت‌مندی کشاورزان و دامداران افزایش خواهد یافت. (3) حذف مناطقی که پتانسیل ساخت سدهای زیرزمینی را ندارند، تأثیر زیادی در ساده‌سازی تحلیل و کاهش میزان کار میدانی دارد و درنتیجه باعث کاهش هزینه‌ها می‌شود. (4) دلیل انتخاب روش تحلیل پوششی داده‌ها برای اولویت‌بندی مکان‌های مناسب برای احداث سد زیرزمینی عدم استفاده از نظر کارشناسان است که این موضوع یک رویکرد جدید از استفاده این تکنیک به حساب می‌آید.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_721593_71eed70ec608009560356626c3a50e2d.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Modeling the distribution of Persian oak (Quercus brantii Lindl) in Holilan, Iran, using MaxEnt method مدلسازی پراکنش گونه بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) در شهرستان هلیلان با استفاده از روش ﺣﺪاﻛﺜﺮ آﻧﺘﺮوﭘﻲ (MaxEnt) 105 117 722905 10.22034/iwm.2025.2041786.1174 FA بهروز ناصری گروه علوم جنگل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ایلام، ایران Journal Article 2024 09 23 Extended abstract Introduction: The Zagros forests, one of the largest and most significant vegetation zones in Iran, play a vital role in sustaining natural resources and environmental stability. These forests provide critical ecosystem services, including groundwater recharge, soil erosion reduction, climate regulation, biodiversity conservation, and socio-economic benefits. Among the dominant species, Quercus brantii (Persian oak) holds a crucial position, widely distributed across the Zagros forests. However, this species has become highly vulnerable and is at risk of extinction due to threats such as overexploitation, habitat destruction, and climate change. This study aims to model the distribution of Quercus brantii using the maximum entropy (MaxEnt) method, evaluate the influence of various environmental factors on its distribution, and produce an optimal distribution map for the species in Holilan County, Ilam Province. The findings will support targeted conservation strategies and sustainable management of Zagros forests. Materials and Methods: To model the distribution of Quercus brantii in the forests of Holilan County, Ilam Province, the MaxEnt method was employed. For model development, 75% of the data (89 pints) were randomly selected as training data, and the remaining 25% (30 points) were used as test data for independent model evaluation. The maximum number of background points was set to 10,000 with 15 repetitions. Nineteen climatic variables, three physiographic variables (elevation, slope, aspect), and snow cover data were utilized. Initially, the desired environmental layers were prepared using ArcGIS software, and then the MaxEnt model was used to assess the species’ current and future (2050-2070) distribution. Model performance was evaluated using the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve and the Area Under the Curve (AUC) metric. Results and Discussion: The evaluation of the modeling accuracy based on the ROC curve showed that the model's accuracy was at an excellent level (AUC = 0.947). The model identified annual temperature, mean monthly temperature, isothermality, annual precipitation, and elevation as the most influential variables, collectively explaining 58% of the distribution variance. Suitable habitats for Quercus brantii covered 7,067 hectares (excellent potential) and 10,779 hectares (good potential), while 54,750 hectares showed low-to-moderate suitability. The species primarily occurred at elevations between 1,000–2,339 meters, with higher prevalence on southern, eastern, and southeastern slopes. Presence peaked at slopes up to 25%, beyond which habitat suitability declined. Conclusion: The overall findings of this study highlight the significant role of variables such as annual mean temperature, mean monthly temperature, isothermality, annual precipitation, and elevation in modeling the distribution of Quercus brantii. The species is predominantly distributed in southern aspects and at elevations ranging from 1,000 to 2,339 meters above sea level. This research provides valuable insights into the ecological tolerance range of Quercus brantii in relation to environmental variables, which can serve as a scientific basis for management decisions. The information obtained is not only effective for prioritizing protected areas and implementing conservation and restoration measures but also enhances the success rate of plantation and rehabilitation projects, aiding in the preservation and development of this species in vulnerable regions. چکیده مبسوط مقدمه: جنگل‌های زاگرس به‌عنوان یکی از وسیع‌ترین و مهم‌ترین نواحی رویشی ایران، نقشی حیاتی در پایداری منابع طبیعی و محیط‌زیست ایفا می‌کنند. این جنگل‌ها علاوه بر ذخیره‌سازی آب‌های زیرزمینی و کاهش فرسایش خاک، به دلیل ارائه خدمات ارزشمندی مانند تعدیل اقلیم، حفاظت از تنوع زیستی و ارائه منافع اجتماعی-اقتصادی از اهمیت به‌سزایی برخوردارند. در این میان، بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) مهمترین گونه جنگلهای زاگرس است و دامنه پراکنش وسیعی در این جنگل<span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;">‌ها دارد. با توجه به اینکه این گونه به‌دلیل تهدیداتی مانند بهره‌برداری بی‌رویه، تخریب زیستگاه‌ها و تغییرات اقلیمی به‌شدت آسیب‌پذیر شده و در معرض خطر نابودی قرار دارد، این تحقیق با هدف مدل‎سازی پراکنش گونه بلوط ایرانی با استفاده از روش ﺣﺪاﻛﺜﺮ آﻧﺘﺮوﭘﻲ (MaxEnt)، بررسی تأثیر عوامل مختلف محیطی بر پراکنش و تهیه نقشه پراکنش بهینه آن در شهرستان هلیلان با استفاده از روش ﺣﺪاﻛﺜﺮ آﻧﺘﺮوﭘﻲ انجام شد. نتایج این تحقیق می‌تواند به برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تر برای حفاظت از این گونه ارزشمند و مدیریت پایدار جنگل‌های زاگرس کمک کند. مواد و روش‎ها: در این تحقیق برای مدلسازی پراکنش این گونه در جنگلهای شهرستان هلیلان استان ایلام از روش ﺣﺪاﻛﺜﺮ آﻧﺘﺮوﭘﻲ<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 10.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;"> استفاده شد. ﺑﺮاى ایجاد ﻣﺪل، ٧٥ درﺻﺪ دادهﻫﺎ (89 نقطه) ﺑﻪﺻﻮرت ﺗﺼﺎدﻓﻲ به عنوان دادهﻫﺎى آﻣﻮزﺷﻲ و ٢٥ درﺻﺪ (30 نقطه) مابقی به عنوان دادهﻫﺎى آزﻣﻮن ﺟﻬﺖ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﺪل به کار رفت. ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺗﻌﺪاد ﻧﻘﺎط ﭘﺲ‌زﻣﻴﻨﻪ نیز ١٠٠٠٠ ﺑﺎ ١٥ ﺗﻜﺮار در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ. برای این کار از 19 متغیر اقلیمی، ۳ متغیر فیزیوگرافی و پوشش برف استفاده شد. در ابتدا با استفاده از نرمافزار Arc GIS ﻻﻳﻪﻫﺎى ﻣﺤﻴﻄﻲ موردنظر تهیه گردید. سپس از ﻣﺪلMaxEnt ﺑﺮاى بررسی ﺗﻮزﻳﻊ فعلی و آﻳﻨﺪه (٢٠٧٠-٢٠٥٠) گونه استفاده شد. همچنین ﺑﺮاى ارزیابی دقت مدلسازی، آماره ﺳﻄﺢ زﻳﺮ نمودار در منحنیROC اندازهگیری شد. نتایج و بحث: ارزیابی دقت مدلسازی بر اساس منحنی ROC نشان داد که دقت مدل در سطح عالی است (AUC = 0.947). نتایج این مطالعه نشان داد که درجه حرارت سالانه، ﻣﺘﻮﺳﻂ درجه حرارت ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ، شاخص همدمایی، بارش سالانه و ارتفاع از سطح دریا بیشترین سهم را در مدلسازی پراکنش گونه بلوط ایرانی داشتند. علاوه بر این، درجه حرارت سالانه و ﻣﺘﻮﺳﻂ درجه حرارت ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ بیش از نیم درصد سهم کل متغیرها یعنی 58 درصد پراکنش گونه بلوط ایرانی را توجیه کردند و بیشترین سهم را در توجیه پراکنش آن دارا هستند. نتایج مدل نشان داد که محدودهای با مساحت 7067 هکتار در منطقه مورد مطالعه دارای پتانسیل عالی و محدودهای با مساحت 10779 هکتار دارای پتانسیل خوب جهت پراکنش گونه بلوط ایرانی میباشد. از طرفی 54750 هکتار از محدوده منطقه مورد مطالعه پتانسیل ضعیف و متوسطی برای پراکنش گونه بلوط ایرانی نشان داد. ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ داﻣﻨﻪ ارﺗﻔﺎﻋﻲ ﺣﻀﻮر ﮔﻮﻧﻪ بلوط ایرانی از ١0٠٠ تا 2339 ﻣﺘﺮ از ﺳﻄﺢ درﻳﺎ ﺑﻮده که با افزایش ارتفاع، احتمال حضور گونه افزایش می‎یابد. گونه بلوط ایرانی ﺗﻘﺮﻳﺒﺎٌ در ﺗﻤﺎم ﺟﻬﺎت ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ دﻳﺪه ﻣﻲ‎ﺷﻮد و داﻣﻨﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﺣﻀﻮر ﮔﻮﻧﻪ داﻣﻨﻪهای ﺟﻨﻮﺑﻲ، ﺷﺮقی و ﺟﻨﻮب‌ﺷﺮقی اﺳﺖ و ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻴﺐ ﺗﺎ ﺣﺪود ٢5 درﺻﺪ، ﺣﻀﻮر ﮔﻮﻧﻪ در روﻳﺸﮕﺎه داراى روند افزایشی اﺳﺖ و ﭘﺲ از آن ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. نتیجه‌گیری: نتایج کلی این مطالعه نشان داد که متغیرهایی نظیر دمای متوسط سالانه، دمای متوسط ماهانه، شاخص هم‌دمایی، بارش سالانه و ارتفاع از سطح دریا نقش مهمی در مدل‌سازی پراکنش گونه بلوط ایرانی ایفا می‌کنند. پراکنش این گونه عمدتاً در جهات جنوبی و در دامنه ارتفاعی 1000 تا 2339 متر از سطح دریا مشاهده شد. این تحقیق اطلاعات ارزشمندی درباره دامنه تحمل‌پذیری گونه بلوط ایرانی نسبت به متغیرهای محیطی ارائه می‌دهد که می‌تواند به‌عنوان مبنای علمی در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی مورد استفاده قرار گیرد. این اطلاعات نه‌تنها در اولویت‌بندی مناطق حفاظت‌شده و اجرای اقدامات حفاظتی و اصلاحی مؤثر هستند، بلکه با افزایش احتمال موفقیت طرح‌های کاشت و احیاء، به حفظ و توسعه این گونه در مناطق در معرض تخریب کمک می‌کنند.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_722905_9e1bf5c5acfe1f36097a7b21f8e39a01.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 3 2025 11 22 Designing a sustainable management model for nomadic rangelands in Kermanshah Province ارائه الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استان کرمانشاه 118 138 722906 10.22034/iwm.2025.2045340.1188 FA ایوب محمودی مستعلی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام، ایلام، ایران مرجان واحدی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام، ایلام، ایران 0000-0002-5266-3872 علیرضا پورسعید گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام، ایلام، ایران حامد چهارسوقی امین گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام، ایلام، ایران Journal Article 2024 11 17 Extended Abstract Introduction: Rangelands are one of the most vital bases for the continuation of life and sustainable development and the most basic production factor in traditional livestock systems. The expansion of production activities and population growth on the one hand, and the collapse of the traditional comprehensive rangeland management system on the other, have created an unfavorable situation in the rangelands. Today, with population growth and need for food, the necessity of sustainable use of rangelands is of great importance in the process of sustainable development. Undoubtedly, this necessity demands that its use in development programs be continuously. Since management is one of the most important factors in the productivity of rangelands and most of the country's rangelands are exploited by nomads, these areas require proper management with the aim of preserving, revitalizing, developing, and optimal exploitation. Therefore, designing a model of sustainable management of nomadic rangelands in Kermanshah Province is essential. Therefore, this research seeks to answer the question, what are the components and dimensions of the sustainable management model of rangelands under grazing by nomads in Kermanshah Province? <span lang="TR" style="font-size: 2.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-fareast-font-family: SimSun; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-theme-font: minor-bidi; mso-ansi-language: TR; mso-bidi-language: FA;"> Materials and methods: The present qualitative study is applied research in terms of its purpose, which was conducted using the grounded theory method. The statistical population of the study was specialists and experts in the field of animal husbandry, environmental protection, rangelands, and nomads of Kermanshah province, of whom 13 were interviewed using purposive sampling, and theoretical saturation was achieved. Data analysis was performed in the form of conventional content analysis using MAXQDA software. The results were coded in three stages: open, axial, and selective coding. In the open coding stage, 29 key concepts were identified. At the end of the coding stages, a sustainable management model for nomadic rangelands was extracted using the paradigm model. <span lang="TR" style="font-size: 3.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: Arial; mso-bidi-theme-font: minor-bidi; mso-ansi-language: TR; mso-bidi-language: FA;"> Results and Discussion: Based on the research findings, in the paradigm model, the education and research system, scientific and technical management of rangelands and forests, the executive system and the development of nomadic capacities were identified as the components of the central category. Economic, governmental, individual and cultural factors were identified as causal conditions; factors related to the rangelands and factors related to the users as contextual conditions; and natural and human factors as intervening conditions. Also, based on the results, fundamental factors and innovation were identified as strategies, and employment creation, promotion of management performance and improvement of production were the outcomes of implementing the sustainable management model of nomadic rangelands. Conclusion: This study presents a paradigmatic model demonstrating how sustainable nomadic rangeland management is shaped by livelihood conditions, contextual factors, and policy interventions. If implemented with consideration for nomadic lifestyles and ecological conditions, the model can enhance pasture sustainability and productivity. The findings are valuable for the General Office of Nomad Affairs, Natural Resources Organization, Veterinary Organization, and Nomad Cooperative Union in policymaking and rangeland management. چکیده <span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Nazanin'; mso-fareast-font-family: Calibri; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;">مبسوط مقدمه: مراتع از حیاتی‌ترین بسترهای تداوم حیات و توسعۀپایدار و اساسی‌ترین عامل تولید در دامداری سنتی هستند. گسترش فعالیت‌های تولیدی و افزایش جمعیت از یک سو و درهم‌ریختگی سامانۀ سنتی مدیریت جامع مراتع از سوی دیگر، وضعیت نامناسبی را در مراتع به‎وجود آورده‎ است. امروزه با افزایش جمعیت و نیاز روزافزون به مواد غذایی، ضرورت بهره‌برداری پایدار از مراتع در فرآیند توسعه پایدار از اهمیت و جایگاه بالایی برخوردار است. بی‌تردید این ضرورت ایجاب می‌کند که بهره‌برداری از آن در برنامه‌های توسعه‌ای به‌طور مستمر ارتقا یابد. با توجه به این مسئله که مدیریت یکی از مهمترین عوامل در بهره‌وری مراتع است و قسمت اعظمی از مراتع کشور نیز توسط عشایر مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد، این عرصه‌ها نیازمند اعمال مدیریتی صحیح با هدف حفظ، احیاء، توسعه و بهره‌برداری بهینه هستند، لذا طراحی الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استان کرمانشاه امری ضروری می‌باشد؛ بنابراین این پژوهش به‌دنبال پاسخگویی به این سؤال است که مؤلفه‌ها و ابعاد الگوی مدیریت پایدار مراتع تحت چرای دام عشایر استان کرمانشاه کدامند؟ مواد و روش‌ها: مطالعه کیفی حاضر از نظر هدف پژوهشی کاربردی است، که به روش تئوری بنیادی انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش، متخصصان و کارشناسان حوزه نظارت بر دامپروری، حفاظت از محیط‌زیست و مراتع و عشایر استان کرمانشاه بوده‎اند که به روش نمونه‎گیری هدفمند با 13 نفر از آنان مصاحبه انجام گرفت و اشباع نظری حاصل شد. تحلیل داده‌ها در قالب تحلیل محتوای متعارف با استفاده از نرم‌افزار <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; line-height: 115%; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">MAXQDA انجام شد. نتایج در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی کدگذاری شدند. در مرحله کدگذاری باز، 29 مفهوم کلیدی شناسایی شد. در پایان مراحل کدگذاری با به کاربردن مدل پارادایمی، الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری استخراج گردید. نتایج و بحث: بر اساس یافته‌های تحقیق، در مدل پارادایمی، نظام آموزش و تحقیقات، مدیریت علمی فنی مراتع و جنگل‌ها، نظام اجرایی و توسعه ظرفیت‌های عشایری به‌عنوان اجزای مقوله محوری شناسایی گردیدند. عوامل اقتصادی، دولتی، فردی و فرهنگی به‌عنوان شرایط علی؛ عوامل مرتبط با مرتع و عوامل مرتبط با بهره‌برداران به‌عنوان شرایط زمینه‌ای؛ و عوامل طبیعی و انسانی به‌عنوان شرایط مداخله‌گر حاصل شده است. همچنین بر اساس نتایج، عوامل بنیادی و نوآوری به‌عنوان راهبردها شناسایی شدند و ایجاد اشتغال، ارتقاء عملکرد مدیریتی و بهبود تولید، پیامدهای حاصل از اجرای الگوی مدیریت پایدار مراتع عشایری بودند. نتیجه‌گیری: مدل پارادایمی پژوهش گویای آن است که مقوله مدیریت پایدار مراتع عشایری از شرایط علی یعنی جنبه‌های مختلف معیشت عشایری تأثیر پذیرفته و بر راهبردهای مدیریت پایدار مراتع تأثیرگذار است. همچنین بر مبنای الگوی پژوهش راهبردهای مدیریت پایدار مراتع عشایری از شرایط مداخله‌گر، شرایط زمینه<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'B Lotus'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'B Lotus'; color: black;">‎ای و مقوله محوری تأثیر می<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'B Lotus'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'B Lotus'; color: black;">‎پذیرند و راهبردها بر روی پیامدهای مدیریت پایدار مراتع عشایری تأثیر می‌گذارند. به‌طورکلی بر مبنای این الگو می<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'B Lotus'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'B Lotus'; color: black;">‎توان گفت که چنانچه مدیریت پایدار مراتع عشایری با توجه به شرایط معیشتی عشایر تعریف و اجرا گردد، راهبردهای مدیریت پایدار مراتع نیز مبتنی بر شرایط واقعی زندگی عشایر و وضعیت اکولوژیکی منطقه بوده و رسیدن به دستاوردهای مدیریت پایدار ازجمله اشتغال و بهبود تولید نیز دور از انتظار نخواهد بود. بکارگیری الگوی مستخرج از این پژوهش می‌تواند در پایداری مراتع تحت چرای دام عشایر و بهره‌برداری بهتر عشایر از این مراتع مؤثر باشد، به‌گونه‌ای که کمترین زیان متوجه مراتع استان گردد. نتایج حاصل از این مطالعه می‌تواند مورد استفاده اداره کل امور عشایر، اداره کل منابع طبیعی استان، اداره کل دامپزشکی و اتحادیه تعاونی عشایری گردد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_722906_e9514c9f9833f4863b808808d1ec4f2c.pdf