دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 4 3 2024 10 22 Investigating factors affecting the non-sustainable participation of rural communities in desertification projects (Case study: Garmsar city) بررسی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح‌های بیابان‌زدایی (مطالعه موردی: شهرستان گرمسار) 1 13 712219 10.22034/iwm.2024.2018909.1121 FA پوریا قباخلو گروه بیابان‌زدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران محمدکیا کیانیان گروه بیابان‌زدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0001-6461-1335 امین صالح پور جم پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-4599-1480 شیما نیکو گروه بیابان‌زدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران Journal Article 2023 12 27 Extended Abstract Introduction: The human environment has experienced significant changes due to issues such as industrial development, technological advancement, population growth, and unsustainable extraction of non-renewable resources. Natural resource management includes the coordination of human interactions with the natural environment Desertification is a complex issue, which is caused by both natural processes and human actions. This includes land degradation due to various factors such as wind and water erosion, destruction of vegetation and reduction of water resources. The purpose of this research is to identify the criteria and indicators affecting the non-sustainable participation of rural communities in desertification projects, to prioritize these criteria and indicators based on the opinion of experts and to provide solutions to increase the participation of local stakeholders. Materials and methods: Garmsar, which is located in the west of Semnan province, is one of its eight cities. The communities of this research, the villages of Ghiyath Abad, Shorkazi and Mohsen Abad are part of Garmsar city, which have desertification plans. Several factors are involved in the non-participation of people in desertification projects, which can be classified in the form of relevant criteria and indicators. These factors are identified and classified based on library studies, questions from regional experts. In order to prioritize the criteria and indicators effective in the non-participation of people in desertification projects, respectively, questionnaires related to the process of hierarchical analysis (AHP) and a questionnaire with a Likert scale were used as measurement tools. Also, before prioritizing the criteria of the relevant indicators, the validity of the questionnaire was approved by the experts. In this research, there will be a survey of experts from the departments of forestry, watershed management, pasture and desert, land assessment, etc., of the general natural resources department of the province and Garmsar city, with an experience of more than 15 years. After completing the hierarchical analysis questionnaires by 30 expert experts, the hierarchical analysis process was used to prioritize the effective criteria on people's non-participation in desertification projects. Finally, Friedman's test was used to prioritize the indicators and determine their relative importance on people's non-participation in the combating desertification projects. Results and Discussion: According to the results, the educational criterion is the most important criterion of people's non-participation in desertification projects from the point of view of experts (0.48), and the planning (0.29), economic (0.13) and social (0.07) criteria are in the next stages. are priority. From the point of view of experts, the index of "non-use of local promoter groups", with an average rank of 11.72, has the highest relative priority, and the index of "lack of trust in the results of projects" with an average rank of 6.15, has a lowest relative priority in the non-participation of people in the desertification projects of the region. Regarding the findings related to barriers to participation in Ghiyathabad village, the index of "non-use of local promoter groups" was identified as the first priority with a rank of 10.73. In the case of Mohsen Abad village, the index of "weak role of local media in promoting desertification projects and encouraging community participation" has been assigned the highest priority with a rating of 10.50. Also, the findings of Shur Ghazi village show that the index of "low level of literacy in the local community" with a rank of 9.88 is a major concern. Conclusion: In general, the successful implementation of desertification projects relies heavily on achieving maximum participation of local residents during the implementation and maintenance phases. This research was carried out with the aim of identifying factors affecting the non-participation of villagers in desertification projects. As a result, experts emphasize the importance of education and increasing public awareness to increase participation. Related educational videos, as well as visiting successful projects in other regions, accompanied by elders and members of the village council, and sharing their field experiences and observations with the villagers will increase their knowledge and awareness about the employment capacities in this project. It will be In addition, such initiatives will help reduce the adverse effects of floods, dust storms and droughts, thereby improving the overall well-being of residents. چکیده مبسوط مقدمه: محیط پیرامون انسان به دلیل مسائلی مانند توسعه صنعتی، پیشرفت تکنولوژی، رشد جمعیت و استخراج ناپایدار منابع تجدیدناپذیر، تغییرات قابل توجهی را تجربه کرده است. در میان منابع طبیعی تجدیدپذیر، جنگل‌ها همیشه نقش حیاتی ایفا کرده‌اند و از طریق فعالیت‌های انسانی و بهره‌برداری بی‌رویه، به‌ ویژه جوامع جنگل‌نشین را تحت تأثیر قرار داده‌اند و تخریب قابل‌توجهی را متحمل شده‌اند. مدیریت منابع طبیعی شامل هماهنگی تعاملات انسان با محیط طبیعی است. این شامل تخریب زمین در اثر عوامل مختلفی مانند فرسایش بادی و آبی، تخریب پوشش گیاهی و کاهش منابع آب است. هدف از این پژوهش شناسایی معیارها و شاخص های مؤثر بر عدم مشارکت پایدار جوامع روستایی در طرح های بیابان زدایی، اولویت بندی این معیارها و شاخص ها بر اساس نظر کارشناسان و ارائه راهکارهایی برای افزایش مشارکت ذی نفعان محلی است. مواد و روش‌ها: گرمسار که در غرب استان سمنان قرار دارد، یکی از هشت شهرستان آن است. جوامع این پژوهش، روستاهای غیاث آباد، شورقاضی و محسن‌آباد از توابع شهرستان گرمسار هستند، که دارای طرح بیابان‌زدایی هستند. عوامل متعددی بر عدم مشارکت مردمی در طرح‌های بیابان‌زدایی دخالت دارند، که این عوامل قابل طبقه‌بندی در قالب معیارها و شاخص‌های مربوطه‌اند. این عوامل مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، پرسش از کارشناسان منطقه مشخص گردیده و طبقه‌بندی میشوند. به منظور اولویت‌بندی معیارها و شاخص‌های موثر در عدم مشارکت مردمی در طرح‌های بیابان‌زدایی، به ترتیب از پرسش‌نامه‌های مرتبط با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نیز پرسشنامه با طیف لیکرت به عنوان ابزار اندازه‌گیری استفاده گردید. همچنین، پیش از اولویت‌بندی معیارها شاخص‌های مربوطه، روایی پرسش‌نامه به تایید خبرگان رسید. در این پژوهش از کارشناسان ادارات جنگلداری، آبخیزداری، مرتع و بیابان، استعدادیابی اراضی و برخی از کارشناسان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان سمنان و کارشناسان اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان گرمسار با سابقه بالای 15 سال نظرسنجی صورت گرفت. پس از تکمیل پرسشنامه‌های تحلیل سلسله مراتبی توسط 30 نفر از کارشناسان خبره، از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی برای اولویت بندی معیارهای موثر بر عدم مشارکت مردم در طرح های بیابان‌زدایی استفاده شد. در نهایت، از آزمون فریدمن برای اولویت‌بندی شاخص‌ها و تعیین اهمیت نسبی آنها بر عدم مشارکت مردم در طرح‌های بیابانزدایی استفاده شد. نتایج و بحث: طبق نتایج، معیار آموزشی، مهم‌ترین معیار عدم مشارکت مردمی در طرح‌های بیابان‌زدایی از دیدگاه کارشناسان (48/0) می‌باشد و معیارهای برنامه‌ریزی (29/0)، اقتصادی (13/0) و اجتماعی (07/0) در مراحل بعدی اولویت قرار دارند. از دیدگاه کارشناسان، شاخص «عدم استفاده از گروه‌های مروج محلی» با میانگین رتبه 72/11، بیشترین اولویت نسبی و شاخص «عدم اعتماد به نتایج پروژه‌ها» با میانگین رتبه 15/6، کمترین اولویت نسبی را در عدم مشارکت مردم در طرح های بیابان زدایی منطقه دارد. با توجه به یافته‌های مربوط به موانع مشارکت در روستای غیاث آباد، شاخص «عدم استفاده از گروه های مروج محلی» با رتبه 73/10 در اولویت اول قرار گرفت. در مورد روستای محسن آباد نیز شاخص «نقش ضعیف رسانه های محلی در پیشبرد طرح‌های بیابان‌زدایی و تشویق مشارکت جامعه» با رتبه 50/10، بالاترین اولویت را به خود اختصاص داده است. همچنین یافته‌های روستای شور قاضی نشان می‌دهد، که شاخص «پایین بودن سطح سواد در جامعه محلی» با رتبه 88/9 نگرانی اصلی است. نتیجه‌گیری: به طور کلی، اجرای موفقیت آمیز پروژه‌های بیابان‌زدایی به شدت متکی بر دستیابی به حداکثر مشارکت ساکنان محلی در مراحل اجرا و نگهداری است. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت روستاییان در طرح‌های بیابان‌زدایی انجام شد. در نتیجه کارشناسان بر اهمیت آموزش و افزایش آگاهی عمومی برای افزایش مشارکت تاکید دارند. ویدئوهای آموزشی مرتبط و همچنین بازدید از پروژه‌های موفق در سایر مناطق با همراهی ریش سفیدان و اعضای شورای روستا و به اشتراک گذاشتن تجربیات و مشاهدات میدانی خود با اهالی روستا باعث افزایش دانش و آگاهی آنان در مورد ظرفیت‌های اشتغال در این پروژه‌ها می‌شود. علاوه بر این، چنین ابتکاراتی به کاهش اثرات نامطلوب سیل، طوفان‌های گرد و غبار و خشکسالی کمک خواهد کرد و در نتیجه رفاه کلی ساکنان را بهبود می‌بخشد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_712219_11311c3c76485ef9dc4abe65606978fa.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 4 3 2024 10 22 The site selection of check dams using machine learning model in Dehdar watershed مکان‌یابی سازه‌های آبخیزداری با استفاده از مدل یادگیری ماشین در حوزه آبخیز دهدر 14 29 712758 10.22034/iwm.2024.2021371.1126 FA مهدی تیموری گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی شیروان، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران اصغر بیات اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان البرز، کرج، ایران علی شهبازی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان البرز، کرج، ایران امید اسدی نلیوان فارغ التحصیل دکتری آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0003-2077-9413 Journal Article 2024 02 05 Extended Abstract Introduction: Soil erosion and water crisis are among the most significant threats that endanger the security of water and soil in the country. In order to address these problems, measures are being taken to soil and water conservation. The most important stage in implementing these plans is the structural measures of watershed management, which involves identifying the correct locations for implementing these plans. Proper site selection of check dams has a significant impact on reducing the cost of watershed activities and increasing their effectiveness. Traditional methods of locating check dams based on more information layers and the need for their integration and analysis are difficult and may result in errors, while modern and highly efficient data mining methods based on the quality and quantity of data and machine learning have been introduced. In this study, the maximum entropy (MaxEnt) model was used to locate check dams in the Dehdar Taleghan watershed. Materials and methods: The Dehdar Taleghan watershed is located in the north of Alborz province, with variable elevation from the highest point at 4050 meters above sea level to the outlet of the watershed at 2248 meters. There are two villages located within the basin, which covers an area of 4780 hectares. The locations of existing and proposed check dams were extracted based on the database of implemented check dams in the Natural Resources and Watershed Management head office of Alborz province and the mechanical check dams’ manuals of detailed-executive studies. In this study, 14 factors that affect the placement of watershed check dams including DEM, slope, distance from stream, roads, and faults, density of stream, roads, and faults, lithology, land use, stream power, stream rank, flow accumulation, and precipitation were used to determine suitable locations. The multicollinearity was checked using the variance inflation factor (VIF) and tolerance index. After confirming the absence of multicollinearity between variables, the existing check dam’s points were randomly divided into training data (70%) and validation data (30%). The importance of each variable in explaining the model was determined using the MaxEnt model and the Jackknife plot, which was performed using MaxEnt software. In this study, the performance of the model in the training and validation stages was evaluated using the receiver operating characteristic (ROC) curve and its area under the curve (AUC). Results and Discussion: The results showed that there is no linear relationship between the factors, and therefore all factors were used in the modeling process. The results of the Jackknife plot showed that distance from streams, slope, flow accumulation, stream order, elevation, mean precipitation, and lithology were the most important factors affecting the visibility of check dams, and they had a significant impact on predicting areas with potential for check dam construction. The accuracy of the model prediction was excellent in both the training (0.959) and validation (0.961) stages. Field surveys confirmed that the model accurately identified critical streams in terms of flooding and sedimentation, with a total of 30.3 kilometers of critical and supercritical stream identified. During various field visits, 11 check dams were identified in the studied streams. It is worth noting that the final map (critical areas) and the visibility of check dams, as assessed by consulting companies in detailed executive studies, had a 92% level of agreement, demonstrating the high accuracy of machine learning models for predicting check dam’s visibility. Conclusions: In this study, a map of suitable areas for check dam’s construction in the Dehdar Taleghan watershed was prepared using the MaxEnt model, taking into account influential environmental variables. The ROC curve showed that the model's accuracy in estimating areas with potential for check dam’s construction was excellent in both the training and validation stages, indicating excellent model performance. Based on the results, it can be said that the MaxEnt model has a high ability to determine areas with potential for check dam’s construction. Due to its speed and high accuracy, the model is recommended for use in similar studies, especially in developing countries facing a shortage of facilities and financial resources. Combining geographic information systems with modern machine learning models to determine areas with potential for check dam’s construction, especially in developing countries like Iranis recommended. چکیده مبسوط مقدمه: فرسایش خاک و بحران آب از مهم‌ترین تهدیداتی است که امنیت آب‌وخاک کشور را به خطر انداخته است. به‌منظور حل این مشکلات، اقدامات حفاظت خاک و آب در حال انجام است. مهم‌ترین مرحله اقدامات سازه‌ای آبخیزداری، شناسایی درست مکان‌های موردنیاز جهت اجرای این طرح‌ها است. مکان‌یابی صحیح سازه‌های آبخیزداری، تأثیر فراوانی در کاهش هزینه فعالیت‌های آبخیزداری و افزایش اثربخشی دارد. مکان‌یابی با تکیه‌بر روش‌های سنتی با توجه به حجم لایه‌های اطلاعاتی و لزوم تلفیق و تحلیل آن‌ها، دشوار بوده و ضمن صرف وقت و هزینه زیاد، ممکن است موجب بروز خطا گردد. ازجمله روش‌های نوین و با کارایی زیاد روش‌های داده‌کاوی مبتنی بر کیفیت و کمیت داده‌ها بوده و مبتنی بر یادگیری ماشین (Machine Learning) است. در این پژوهش از مدل‌ حداکثر آنتروپی به‌منظور مکان‌یابی سازه‌های آبخیزداری در حوزه آبخیز دهدر طالقان استفاده شد. مواد و روش‌ها: حوزه آبخیز دهدر طالقان با مساحت 4780 هکتار در شمال استان البرز واقع شده است. ارتفاع از سطح دریا از بلندترین نقطه با ارتفاع 4050 متر تا خروجی حوزه با ارتفاع 2248 متر متغیر است. برای انجام این تحقیق، ابتدا بر اساس بانک اطلاعاتی سازههای اجراشده موجود در اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان البرز و کتابچه سازه‌های مکانیکی مطالعات تفصیلی-اجرایی، محل سازه‌های اجراشده و پیشنهادی (مطالعات تفصیلی-اجرایی) استخراج گردید. در تحقیق حاضر جهت تعیین مناطق مناسب سازههای آبخیزداری از 14 عامل مؤثر در جانمایی سازهها شامل مدل رقومی ارتفاعی، شیب، فاصله از آبراهه، جاده و گسل، تراکم آبراهه، جاده و گسل، سنگشناسی (لیتولوژی)، کاربری اراضی، شاخص قدرت آبراهه، رتبه آبراهه، تجمع جریان و بارندگی استفاده شده است. بررسی عدم وجود هم‌خطی چندگانه با استفاده از عامل تورم واریانس (VIF) و شاخص ضریب تحمل (Tolerance) انجام شد. پس از بررسی عدم وجود هم‌خطی بین متغیرها، نقاط سازه‌های موجود، با استفاده از روش تصادفی به دو دسته داده‌های مدل‌سازی (آموزش، 70 درصد) و داده‌های اعتبارسنجی (آزمون، 30 درصد) تقسیم شدند. میزان اهمیت هر یک از متغیرهای بکار رفته در تبیین مدل با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی و با استفاده از نمودار جکنایف (Jackknife) تعیین و انجام این فرآیند در نرم‌افزار MaxEnt انجام شد. در این پژوهش، کارایی مدل‌ در مراحل آموزش و اعتبارسنجی با استفاده از منحنی تشخیص عملکرد گیرنده (ROC) و سطح زیر منحنی آن (AUC) ارزیابی شد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که بین عوامل هم‌خطی وجود ندارد و لذا کلیه عوامل در روند مدلسازی مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج حاصل از نمودار جکنایف نشان داد که بهترتیب عوامل فاصله از آبراهه، شیب، تجمع جریان، رتبه آبراهه، ارتفاع، میانگین بارندگی و لیتولوژی مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر جانمایی سازههای آبخیزداری هستند و در پیشبینی مناطق دارای پتانسیل احداث سازه تأثیرگذار بودهاند. میزان دقت پیشبینی مدل در هر دو بخش آموزش (959/0) و اعتبارسنجی (961/0) عالی بوده است. نتایج بازدیدهای میدانی نشان داد که در تمامی آبراهههای موردبررسی، مدل به‌درستی و با دقت بسیار زیاد آبراهههای بحرانی را به لحاظ آورد سیل و رسوب تشخیص داده است. درمجموع 3/30 کیلومتر آبراهه بحرانی و فوق بحرانی به لحاظ آورد سیل و رسوبات تشخیص داده شد. لذا در ادامه و در طی بازدیدهای مختلف تعداد 11 سازه آبخیزداری (6 مورد سازه سنگ و ملات، 5 مورد سازه گابیونی) در آبراهه‌های مورد بازدید جانمایی شد. لازم به ذکر است که میزان انطباق نقشه نهایی (مناطق بحرانی) و جانمایی سازههای آبخیزداری شرکتهای مشاور در قالب مطالعات تفصیلی-اجرایی میزان 92 درصد بوده است که دقت بالای مدلهای یادگیری ماشینی را نشان میدهد. نتیجه‌گیری: در این پژوهش نقشه مناطق مناسب احداث سازههای آبخیزداری حوزه آبخیز دهدر طالقان با در نظر گرفتن متغیرهای محیطی تأثیرگذار و با مدل حداکثر آنتروپی تهیه شد. منحنی ROC نشان داد که دقت مدل در برآورد کردن مناطق دارای پتانسیل احداث سازههای آبخیزداری در مرحله‌ آموزش و در مرحله‌ اعتبارسنجی عالی بوده است که به معنای عملکرد عالی مدل است. بر اساس نتایج به‌‌دست‌آمده میتوان گفت که مدل MaxEnt توانایی زیادی در تعیین مناطق دارای پتانسیل احداث سازههای آبخیزداری دارد. به دلیل سرعت و دقت زیاد مدل پیشنهاد میشود که در پژوهشهای مشابه به‌خصوص در کشورهای درحال‌توسعه که با کمبود امکانات و منابع مالی مواجه هستند استفاده شود. ترکیب سیستم اطلاعات جغرافیایی با مدلهای نوین یادگیری ماشین به‌منظور تعیین مناطق دارای پتانسیل احداث سازهها مخصوصاً در کشورهای درحال‌توسعه مثل ایران پیشنهاد میگردد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_712758_e717fccf06c515987117a1f35976151d.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 4 3 2024 10 22 Simulation of climate change scenarios using the CMIP6 models (Case study: Taleqan Watershed) شبیه‌سازی سناریوهای تغییرات اقلیمی با استفاده از مدل‌های CMIP6 (مطالعه موردی: حوزه آبخیز طالقان) 30 51 712918 10.22034/iwm.2024.2022313.1132 FA پروین محمدی گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران آرش ملکیان گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-8174-6784 علی سلاجقه گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مجتبی نوری شرکت مدیریت منابع آب ایران، تهران، ایران حامد رفیعی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2024 02 06 Extended Abstract Introduction: The industrialization of communities has led to an increase in greenhouse gases over recent decades. This increase has caused the warming of the earth's atmosphere, and it affected other components of the climate system and led to climate change. The evidence confirms that the global average temperature of the Earth is increasing, especially in recent years. Moreover, precipitation intensity has changed over time. It is expected that changes in temperature and precipitation will cause a series of climatic extreme events. Therefore, it is an undeniable fact that the intensification of global climate change has affected the development and survival of mankind. The purpose of this research is to investigate and predict these changes in the future decades in the Taleqan watershed, Iran. Materials and methods: The study area, Taleqan watershed with a mountainous topography, is located in the northwest of Alborz province, Iran. The annual precipitation and temperature of the region are 485.8mm and 11.4℃, respectively. To estimate and generate data for the future period (2021-2040), we used daily data from regional stations, including precipitation data from the base period (1979-2014) and average temperature data from the base period (2003-2014). We also utilized output data from the General Circulation Model (CanESM5) under climate scenarios (SSP1-2.6, SSP2-4.5, and SSP5-8.5). CanESM5 is a global model developed for simulating future climate change and developing seasonal and decadal forecasts. CanESM5 is usually used for large-scale projections, therefore, SDSM is chosen to downscale climate data. The changes of average precipitation and temperature parameters for three future periods (2021-2040, 2041-2060, and 2081-2100) were evaluated and RMSE, MAD and R were used to evaluate model accuracy. Results and Discussion: The greatest increase in precipitation in Armot station is in March, May and November and the greatest decrease in precipitation in September and October is predicted under the SSP scenarios for the periods 2021-2040, 2041-2060 and 2081-2100. In Sakranchal station, the highest increase in precipitation is in three periods of March, February and May, and the highest decrease is in September and October under the SSP1-2.6, SSP2-4.5 and SSP5-8.5. The highest increase in precipitation in the Zidasht station is in March, May and November, April and December under the SSP scenarios. Also, the biggest decrease is in September under the SSP scenarios for the three forecast periods. In Gateh Deh station, the highest increase in precipitation during the periods of 2021-2040 and 2081-2100 is related to March, May and November, and for the period of 2041-2060, it is related to the months of March, February and May under the SSP5-8.5. During the periods of 2021-2040 and 2041-2060, the greatest decrease will be in September under the SSP scenarios, also in the period of 2081-2100, the greatest decrease will be in July under the SSP scenarios and in October, under the SSP5-8.5. During three periods, the greatest increase in Jovestan station precipitation is predicted in February, March, May and November. Also, the greatest decrease in the period of 2021-2040 will be in September and August under the SSP5-8.5 and in the periods of 2041-2060 and 2081-2100 in October and July under the SSP1-2.6. Based on the results of the temperature forecast in Zidasht station during three periods, the average and average maximum temperature in January and February under the SSP scenarios have a decreasing trend and other months show an increasing trend. Conclusion: The results show that precipitation has a decreasing trend in some months and some increasing trend. The obtained results indicate that the precipitation and temperature variables in the periods of the 2021-2040, 2041-2060 and 2081-2100 under the SSP1-2.6, SSP2-4.5 and SSP5-8.5 will experience an increasing trend compared to the base period. The highest increase in temperature and precipitation is in the period of 2021-2040 under scenarios SSP2-4.5 and SSP1-2.6, respectively. This study demonstrates that Taleqan watershed will be vulnerable to future climate change. An increase in temperature can cause snowmelt and reduce snow storage. The stability time of water reserves in the watershed will be reduced. Precipitation changes in the region can alter the precipitation pattern from snow to rain. This reduces surface and underground water, and can affect crop yield. چکیده مبسوط مقدمه: صنعتی شدن جوامع منجر به افزایش گازهای گلخانه‌ای در دهه‌های اخیر شده است. این افزایش باعث گرم شدن جو زمین شده و سایر اجزای سیستم اقلیمی را تحت تأثیر قرار داده و منجر به تغییرات اقلیمی شده است. شواهد نشان می‌دهد که میانگین جهانی دمای زمین به‌ویژه در سال‌های اخیر در حال افزایش است. بنابراین تأثیر تشدید تغییرات اقلیم جهانی بر توسعه و بقای بشریت یک واقعیت غیرقابل‌انکار است. هدف از این پژوهش، بررسی و پیش‌بینی تغییرات در دهه‌های آینده در حوزه آبخیز طالقان است. مواد و روش‌ها: منطقه موردمطالعه حوزه آبخیز طالقان با توپوگرافی کوهستانی در شمال‌غرب استان البرز قرار دارد. میزان بارش و درجه حرارت سالانه منطقه به ترتیب 8/485 میلی‌متر و 4/11 درجه سانتی‌گراد است. برای برآورد و تولید داده‌ها برای دوره آتی (2100-2021)، از داده‌های روزانه ایستگاه‌های منطقه‌ای، ازجمله داده‌های بارش با دوره پایه (2014-1979)، و داده‌های میانگین دما با دوره پایه (2014-2003) استفاده گردید. همچنین داده‌های خروجی مدل گردش عمومی (CanESM5) تحت سناریوهای اقلیمی (SSP1-2.6, SSP2-4.5, SSP5-8.5) مورد استفاده قرار گرفت. CanESM5 یک مدل جهانی است که برای شبیه‌سازی تغییرات اقلیمی و توسعه پیش‌بینی‌های فصلی و دهه‌ای توسعه یافته است. CanESM5 معمولاً برای پیش‌بینی‌ها در مقیاس بزرگ استفاده می‌شود؛ بنابراین، SDSM برای کاهش مقیاس داده‌های اقلیمی انتخاب می‌شود. تغییرات پارامترهای میانگین بارش و دما برای سه دوره آتی (2040-2021، 2060-2041 و 2100-2081) با مدل ریزمقیاس‌نمایی تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 در منطقه مورد بررسی قرار گرفت. برای ارزیابی دقت مدل از RMSE، MAD و R استفاده شد. نتایج و بحث: بیشترین افزایش بارش در ایستگاه آرموت در ماه‌های مارس، می و نوامبر و بیشترین کاهش بارش در سپتامبر و اکتبر در سناریوهای SSP برای دوره‌های 2021-2040، 2060-2041 و 2100-2081 پیش‌نگری شده است. در ایستگاه سکرانچال بیشترین افزایش بارش در سه دوره در ماه‌های مارس، فوریه و می و بیشترین کاهش در سپتامبر و اکتبر تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 است. بیشترین افزایش بارش در ایستگاه زیدشت در ما‌ه‌های مارس، می و نوامبر، آوریل و دسامبر تحت سناریوهای SSP است. همچنین بیشترین کاهش در سپتامبر تحت سناریوهای SSP برای سه دوره پیش‌نگری شده است. در ایستگاه گته‌ده بیشترین افزایش بارش در بازه‌های زمانی 2040-2021 و 2081-2100 مربوط به مارس، می و نوامبر و برای دوره 2041-2060 مربوط به ماه‌های مارس فوریه و می تحت سناریوی SSP5-8.5 است. در دوره‌های 2040-2021 و 2041-2060 بیشترین کاهش در سپتامبر تحت سناریوهای SSP، همچنین در دوره 2081-2100 بیشترین کاهش در جولای در سناریوهای SSP و اکتبر در سناریوی SSP5-8.5 خواهد بود. طی سه دوره، بیشترین افزایش بارش ایستگاه جوستان در فوریه، مارس، می و نوامبر پیش‌بینی می‌شود. بیشترین کاهش در دوره 2040-2021 در سپتامبر و آگوست تحت SSP5-8.5 و در دوره‌های 2041-2060 و 2100-2081 در اکتبر و جولای تحت SSP1-2.6 خواهد بود. بیشترین افزایش بارش ایستگاه دیزان در دوره 2040-2021 در می و آوریل (SSP1-2.6) و بیشترین کاهش در جولای (SSP5-8.5) خواهد بود. برای دوره 2060-2041 بیشترین افزایش در می (SSP2-4.5) و ژوئن (SSP1-2.6) و بیشترین کاهش در سپتامبر (SSP5-8.5) است. بیشترین افزایش برای دوره 2100-2081 در مارس و آوریل به ترتیب تحت SSP2-4.5 و SSP1-2.6 و بیشترین کاهش در اکتبر تحت SSP5-8.5 است. بر اساس نتایج پیش‌نگری دمای ایستگاه زیدشت طی سه دوره، میانگین و میانگین بیشینه دما در ژانویه و فوریه تحت سناریوهای SSP روند کاهشی و بقیه ماه‌ها روند افزایشی را نشان می‌دهند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که بارش در برخی ماه‌ها روند کاهشی و برخی روند افزایشی دارد. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که متغیرهای بارش و دما طی دوره‌های 2040-2021، 2060-2041 و 2100-2081 تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 روند افزایشی را نسبت به دوره پایه تجربه خواهند کرد، بیشترین افزایش دما و بارش در دوره 2040-2021 و به ترتیب تحت سناریوهای SSP2-4.5 و SSP1-2.6 است. این مطالعه نشان می‌دهد که طالقان در آینده در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر خواهد بود. افزایش دما باعث ذوب برف و کاهش ذخیره برفی می‌شود. زمان پایداری ذخایر آب در حوضه کاهش می‌یابد. تغییرات بارش در منطقه می‌تواند الگوی بارش را از برف به باران تغییر دهد؛ که این امر باعث کاهش آب‌های سطحی و زیرزمینی می‌شود و می‌تواند بر عملکرد محصول تأثیر بگذارد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_712918_9598de6ac904da7bb8a8dfd64ea42afe.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 4 3 2024 10 22 Evaluation of Interpolation Methods in Estimating the Groundwater Level (Case Study: Razavi Khorasan Plains) ارزیابی روش‌های درون‌یابی در برآورد تراز سطح آب زیرزمینی (مطالعه موردی: دشت‌های خراسان رضوی) 52 67 712930 10.22034/iwm.2024.2023149.1138 FA غلامحسین اکبری گروه آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران 0000-0001-6386-1156 رضا براتی گروه مهندسی آب، معاونت پژوهشی، آب منطقه‌ای خراسان رضوی، مشهد، ایران 0000-0002-1853-3951 ایمان لطفی گروه آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران 0009-0002-3717-5181 میلاد سیفی گروه آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران 0000-0002-4035-9881 Journal Article 2024 02 16 Extended Abstract Introduction: In many geographical and scientific phenomena such as hydrology and meteorology, where sampling is costly, observations are often sparse and pointwise. Selecting an appropriate interpolation method is crucial for water resource management, as it significantly impacts accuracy and cost reduction. Interpolation, utilized across various sciences, primarily aims to predict unknown values through a range of mathematical and statistical models. Ensuring the interpolation method and its correctness saves money and increases the accuracy of decision making. In general, a method that provides an optimal solution in all phenomena and locations is not found. Considering the environmental conditions of the region various methods should be assessed to determine the most optimal approach. Materials and methods: The study area of Gonabad, with an area of 1805.6 km2, of which 1048.7 km2 are plains and the rest are highlands. In this research, the main goal is to evaluate the common methods of interpolation in the plains of Razavi Khorasan province. The plains of Gonabad and Sarakhs were studied due to their different hydrological and hydrogeological conditions; Also, in this review, inverse distance weighting (IDW) methods, kriging (simple, ordinary), cokriging, radial basis functions, and Thiessen's method were selected as interpolators for the study; and all these methods were evaluated by cross-validation. Results and Discussion: In the present study, two methods of interpolation, IDW and Kriging, produced much more appropriate estimates than the rest of the studied methods. In comparing these two methods, IDW, as a classic method, requires fewer parameters and is simpler to implement. However, since it does not take into account the arrangement of data and the correlation between them, it is less accurate than kriging. On the other hand, geostatistical methods such as kriging, while offering better accuracy, require statistical tests, data transfer, data distribution, and spatial structure analysis due to hypotheses such as normality of data. This complexity and time-consuming nature can lead to errors. In this study, to assess the groundwater level under different conditions, information from two months of the year was utilized in each time period as representative of wet (February) and dry (August) periods. Contrary to previous ideas, due to the dry climate and low rainfall in the plains of the province, no significant difference was observed between these two months. Contrary to previous assumptions, the dry climate and low rainfall in the plains resulted in no significant difference between these two months. Conclusion: Applying interpolation methods to two different time periods was conducted to investigate long-term decline. In the Gonabad Plain, the best methods were identified with RMSE values of 11.96, 14.02 and 14.49 meters for IDW, ordinary kriging and simple kriging, respectively Simple and ordinary kriging methods as well as IDW with RMSE values of 1.41, 1.58 and 11.83 m, respectively, were introduced in the Sarakhs Plain as the most optimal methods. In depicting the zoning of groundwater levels, as illustrated at the end of each plain by the aquifer map and changes in water level, it was found that height fluctuations corresponded to the information available in hydrogeological surveys of each region to a large extent. Analyzing the forecast results during the years 2012 to 2016, the decrease in groundwater level, based on the best and most optimal methods applied in the study plains of Gonabad and Sarakhs, amounted to a negligible four, seven, and five meters. In the province's plains, the Sarakhs Plain aquifer exhibited higher accuracy than others. This was attributed to the correct arrangement and density of sampling stations in this plain. چکیده مبسوط مقدمه: در بیش‌تر پدیده‌های جغرافیایی و علومی نظیر هیدرولوژی و هواشناسی که نمونه‌گیری در آن بسیار هزینه‌بر است، مشاهدات به‌طور نقطه‌ای و با تراکم اندک انجام می‌پذیرد. انتخاب یک روش درون‌یابی مناسب برای مدیریت منابع آب مهم است زیرا بر دقت و کاهش هزینه تأثیر می‌گذارد. درون‌یابی که در علوم مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد، در درجه اول با هدف پیش‌بینی مقادیر ناشناخته از طریق طیف وسیعی از مدل‌های ریاضی و آماری است. اطمینان از روش درون‌یابی و صحت آن باعث صرفه‌جویی در هزینه و افزایش دقت تصمیم‌گیری می‌شود. به طور کلی روشی که در همه پدیده‌ها و مکان‌ها راه حل بهینه ارائه کند یافت نمی‌شود. با توجه به شرایط محیطی منطقه باید روش‌های مختلفی برای تعیین بهینه‌ترین رویکرد ارزیابی شود. مواد و روش‌ها: محدوده مورد مطالعه گناباد به مساحت 6/1805 کیلومترمربع که 7/1048 کیلومترمربع آن دشت و بقیه ارتفاعات است. در پژوهش حاضر هدف اصلی، ارزیابی و مقایسه‌ی روش‌های رایج درون‌یابی در دشت‌هایی از استان خراسان رضوی می‌باشد. دشت‌های گناباد و سرخس به جهت شرایط هیدرولوژی و هیدروژئولوژی متفاوت از یکدیگر مورد مطالعه قرار گرفت. همچنین در این پژوهش، روش‌های وزن‌دهی معکوس فاصله (IDW)، کریجینگ (ساده، معمولی)، کریجینگ کمکی، توابع پایه شعاعی و روش تیسن به‌عنوان درون‌یابی برای مطالعه انتخاب شدند و تمامی این روش ها با اعتبارسنجی تقاطعی مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج و بحث: در پژوهش حاضر، دو روش درون یابی IDW و کریجینگ، تخمین های به‌مراتب مناسب‌تری نسبت به بقیه روش‌های موردمطالعه ارائه کردند. در مقایسه این دو روش، IDW به عنوان یک روش کلاسیک به علت این‌که پارامتر‌های کم‌تری نیاز دارد؛ کاملاُ ساده‌تر قابل‌اجراست. با این حال، ازآنجایی‌که ترتیب داده‌ها و همبستگی بین آن‌ها را در نظر نمی‌گیرد، از دقت کم‌تری در مقابل کریجینگ برخوردار است. از سوی دیگر، روش‌های زمین‌آماری همچون کریجینگ، ضمن ارائه دقت بهتر، به دلیل فرضیه‌هایی مانند نرمال بودن داده‌ها، نیازمند آزمون‌های آماری، انتقال داده‌ها، توزیع داده‌ها و تحلیل ساختار مکانی است که این خود باعث پیچیدگی و زمان‌بر شدن و ایجاد خطا گردید. در این مطالعه برای ارزیابی سطح آب زیرزمینی در شرایط مختلف، از اطلاعات دو ماه از سال در هر دوره زمانی به عنوان نماینده دوره‌های ترسالی (بهمن‌ماه) و خشک‌سالی (مردادماه) استفاده شد. برخلاف تصور قبلی، به دلیل خشکی آب و هوا و کم بارندگی در دشت های استان، تفاوتی بین این دو ماه مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: اعمال روش‌های درونیابی بر روی دو دوره زمانی مختلف به جهت بررسی افت بلند مدت انجام پذیرفت که در دشت گناباد با مقدار RMSE 96/11 متر، برای IDW 02/14و 49/14 متر برای کریجینگ ساده و معمولی، روش‌های برتر شناسایی شدند. در دشت سرخس روش‌های کریجینگ ساده و معمولی و همچنین وزن‌دهی‌معکوس‌فاصله با مقادیر RMSE 41/1، 58/1 و 83/11متر بهینه‌ترین روش‌ها معرفی شدند. در نمایش پهنه‌بندی سطوح آب زیرزمینی که در انتهای هر دشت به‌وسیله‌ی نقشه آبخوان و تغییرات تراز سطح آب زیرزمینی نشان داده شد؛ مشخص شد که نوسانات ارتفاعی با اطلاعات موجود در بررسی‌های هیدروژئولوژی هر محدوده تا حد زیادی مطابقت دارد. با تحلیل نتایج پیش‌بینی‌های انجام گرفته، در طی سال 1392 و 1396 افت‌تراز سطح آب زیرزمینی بر اساس بهترین و بهینه‌ترین روش‌های اعمال شده در دشت‌های مطالعاتی گناباد، سرخس مقداری ناچیز و قابل چشم‌پوشی در حدود 4، 7 و 5 متر است. در درون‌یابی دشت‌های استان، آبخوان دشت سرخس از دیگر محدوده مطالعاتی دقت بالاتری را از خود به نمایش گذاشت؛ علت این اتفاق چیدمان صحیح ایستگاه‌های نمونه‌برداری و چگالی مناسب نقاط در نمونه‌برداری از دشت مذکور بود.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_712930_beb3502f6b2ed0beac3af51ec5db88f9.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 4 3 2024 10 22 Evaluating the tourism value of geomorphosites in arid areas (Case study: Salt domes of Semnan province) ارزیابی ارزش گردشگری زمین سازه‌های مناطق خشک (مطالعه‌ی موردی: گنبدهای نمکی استان سمنان) 68 82 713387 10.22034/iwm.2024.2025928.1145 FA منصوره درمحمدی گروه بیابان‌زدایی دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران هایده آرا گروه مدیریت مناطق خشک، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران محمدکیا کیانیان گروه بیابان‌زدایی دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0001-6461-1335 امین صالح پور جم پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0002-4599-1480 Journal Article 2024 04 06 Extended Abstract Introduction: The salt domes of Semnan province are geomorphosites that have undergone many changes and transformations over time, influenced by internal and external factors. As a result of these developments, very diverse and beautiful geomorphological forms have appeared on the surface of these domes and the surrounding areas. The existence of such natural attractions has made this province one of the most important regions in the country for attracting private investors in tourism and developing infrastructure for the tourism industry. This research aims to first investigate the salt domes of Semnan province and then identify which domes can be converted into geomorphosites. For this purpose, two regions of the salt domes in Semnan province were considered as geostructures: the salt domes in the south of the province and the salt domes of Garmsar. Materials and Methods: After determining the locations of the salt domes in these two regions on the province map using Google Earth, related shape layers, ArcGIS software, and the Geosite Assessment Model (GAM) and its modified model (M-GAM), the tourism value of the two regions was evaluated, and the limitations of these area were determined. These salt domes were quantitatively analyzed using 27 sub-criteria from the GAM and M-GAM models, supported by a questionnaire. Data from the questionnaire (168 participants, including 117 experts and specialists, and 51 tourists and visitors) were input into the models, and the results were compared. The total values (main and supplementary) were placed in the matrices of models and analyzed. Finally, the sites were ranked based on three key values in each geomorphosite: scientific, conservation, and tourism values. Since geomorphosites are closely related to these three values, the two studied geomorphosites were ranked accordingly by combining sub-criteria and detailed values from the two models. Results and Discussion: Based on the final values obtained, the salt domes of Garmsar rank first, and the salt domes in the southern province rank second. The results showed that the final value of the salt domes in the south of the province and Garmsar in the GAM model is 10.5 and 13.25, respectively, while the final values in the M-GAM model are 5.66 and 6.61, respectively. By examining the results of this research and other studies, it can be concluded that most geomorphosites have a high value in terms of main values but a low value in terms of complementary and infrastructure values. This combination was equally observed in both models. In both models, Garmsar salt domes ranked first in scientific and tourism values, while the salt domes in the south of the province ranked first in conservation values. The primary reason for the higher conservation value of the southern salt domes and their lower scientific and tourism values is the poor access to these domes. The lack of suitable roads, the presence of a military zone in the south of the province, and the lengthy process of obtaining permission to enter the region are the main barriers to proper access. These access issues create several bottlenecks, including inadequate infrastructure, lack of accommodation, insufficient restaurant services, and a general lack of public awareness about the existence of these salt domes. Therefore, improving access to the salt domes in the south of the province and leveraging this natural resource's potential is crucial. Conclusion: Due to the greater attention given to the salt domes in the south and west of the country, which are important for oil reserves and other economic resources, less attention has been paid to other salt domes. Based on the findings, it can be concluded that using the GAM and M-GAM methods together allows for better investigation of geomorphosites. Since geomorphosites are closely related to scientific, conservation, and tourism values, the 27 sub-criteria were categorized accordingly. This new composition can significantly aid geomorphotourism planning and prioritization. Since tourism transforms threats into opportunities, developing suitable infrastructures and investing in tourism can mitigate the negative aspects of salt domes. چکیده مبسوط مقدمه: گنبدهای نمکی استان سمنان به‌عنوان یکی از زمین‌سازه‌هایی است که در گذر زمان و با تأثیرپذیری عوامل درونی و بیرونی، دچار تغییر و تحولات بسیاری شده‌اند. در پی این تحولات، اشکال زمین‌ریخت‌شناسی بسیار متنوع و زیبایی در سطح این گنبدها و مناطق پیرامون آن پدیدار گشته است. وجود چنین جاذبه‌های طبیعی باعث گردیده، تا این استان از مهم‌ترین مناطق کشور برای جذب سرمایه‌گذار خصوصی در زمینه‌ی جذب گردشگر و فراهم نمودن زیرساخت‌های توسعه‌ی صنعت گردشگری باشد. هدف از انجام این تحقیق در ابتدا بررسی گنبدهای نمکی استان سمنان و سپس شناسایی گنبدهایی است که قابلیت تبدیل‌شدن به زمین‌سازه را دارند. بدین منظور، دو منطقه از گنبدهای نمکی استان شامل گنبدهای نمکی جنوب استان و گنبدهای نمکی گرمسار به‌عنوان زمین‌سازه در نظر گرفته شدند. مواد و روش‌ها: پس از تعیین موقعیت گنبدهای نمکی این دو منطقه بر روی نقشه‌ی استان به کمک نرم‌افزارهایGoogle Earth و ArcGIS نقشه‌های مربوطه، با بهره‌گیری از الگوی ارزیابی ژئوسایت (GAM) و مدل اصلاح‌شده‌ی آن (M-GAM) به تحلیل و ارزیابی میزان ارزش گردشگری دو منطقه پرداخته و سپس محدودیت‌های دو زمین‌سازه مشخص گردید. گنبدهای نمکی جنوب استان سمنان و گرمسار، در قالب 27 زیرمعیار دو مدل GAM و M-GAM و با استفاده از پرسش‌نامه مورد تجزیه‌ی کمی قرار گرفت. داده‌های حاصل از پرسش‌نامه‌ها (168 مورد شامل 117 کارشناس و متخصص و 51 گردشگر و بازدیدکننده) در هر دو مدل جای‌گذاری شده و نتایج حاصل با یکدیگر مقایسه گردید. ارزش‌های کلی (اصلی و مکمل) به دست آمده، در ماتریس دو مدل جای‌گذاری و مورد تحلیل قرار گرفت. در نهایت، بر اساس سه ارزش نهفته در هر زمین‌سازه (ارزش‌های علمی، حفاظتی و گردشگری)، زمین‌سازه‌ها مورد رتبه‌بندی قرار گرفت. از آن‌جا که زمین‌سازه‌ها ارتباط تنگاتنگی با سه ارزش علمی، حفاظتی و گردشگری دارند، با ترکیب زیرمعیارها و ارزش‌های جزئی موجود در دو مدل، دو زمین‌سازه موردمطالعه، بر اساس این ارزش‌ها رتبه‌بندی گردیدند. نتایج و بحث: بر اساس ارزش نهایی به‌دست‌آمده، گنبدهای نمکی گرمسار در رتبه‌ی اول و گنبدهای نمکی جنوب استان سمنان در رتبه‌ی دوم قرار دارد. نتایج حاکی از آن است، ارزش نهایی گنبدهای نمکی جنوب استان و گرمسار در مدل GAM به ترتیب 5/10 و 25/13 و در مدل M-GAM بهترتیب، 66/5 و 61/6 می‌باشد. با بررسی نتایج این تحقیق و دیگر پژوهش‌ها می‌توان گفت، که اکثر زمین‌سازه‌ها در زمینه‌ی ارزش‌های اصلی از ارزش بالایی برخوردارند و در بخش ارزش‌های مکمل و زیرساختی، ارزش پایینی دارند. نتایج حاصل از این ترکیب در دو مدل به‌طور یکسان به دست آمد. در هر دو مدل، در بخش ارزش‌های علمی و ارزش‌های گردشگری، گنبدهای نمکی گرمسار و در بخش ارزش‌های حفاظتی، گنبدهای نمکی جنوب استان در رتبه‌ی اول قرار گرفت. مهم‌ترین دلیل برتری گنبدهای نمکی جنوب استان سمنان در بخش ارزش‌های حفاظتی و پایین بودن ارزش‌های علمی و گردشگری آن، به سبب دسترسی نامناسب به گنبدهای نمکی جنوب استان است. نبود جاده‌های مناسب جهت تردد وسایط نقلیه، وجود منطقه‌ی نظامی در جنوب استان و روند طولانی دریافت مجوز جهت ورود به منطقه از دلایل اصلی عدم دسترسی مناسب به گنبدهای نمکی جنوب استان است. عدم دسترسی مناسب می‌تواند تنگناهایی ایجاد کند. ازجمله‌ی آن‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد؛ عدم وجود زیرساخت‌های مناسب، عدم وجود اماکن اقامتی، عدم وجود خدمات رستوران، عدم شناخت مردم از وجود گنبدهای نمکی جنوب استان و غیره. ازاین‌رو، توجه و رسیدگی به موضوع دسترسی به گنبدهای نمکی جنوب استان و استفاده‌ی مناسب از ظرفیت این موهبت الهی، اهمیت زیادی دارد. نتیجه گیری: به دلیل توجه بیش‌تر به گنبدهای نمکی جنوب و غرب کشور و اهمیت این گنبدها از لحاظ ذخایر نفتی و سایر منابع اقتصادی، نسبت به دیگر گنبدهای نمکی موجود در سطح کشور، توجه کمتری شده است. با توجه به موارد بحث شده، می‌توان نتیجه گرفت که با استفاده از روش‌های GAM و M-GAM به‎‌صورت توأمان می‌توان به بررسی بهتر زمین‌سازه‌ها پرداخت. از آن‌جا که زمین‌سازه‌ها ارتباطی تنگاتنگ با سه ارزش علمی، حفاظتی و گردشگری دارند، 27 زیرمعیار به صورت ارزش‌های علمی، حفاظتی و گردشگری تقسیم و دسته‌بندی گردید. ترکیب جدید می‌تواند به برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی زمین‌گردشگری کمک شایانی نماید. از آن‌جا که گردشگری تبدیل تهدیدها به فرصت‌ها است، می‌توان جنبه‌های منفی گنبدهای نمکی را با توسعه، ایجاد زیرساخت‌های مناسب و سرمایه‌گذاری در گردشگری، بهبود بخشید.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_713387_3387b2eee3efbc0ce85f8566b5da8e1d.pdf

دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 4 3 2024 10 22 Waste disposal site location allocation using GIS and fuzzy overlay method (Case study: Birjand county) مکان‌یابی محل دفن پسماند با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش همپوشانی فازی (مطالعه موردی: شهرستان بیرجند) 83 104 713588 10.22034/iwm.2024.2024112.1140 FA عباسعلی رضاپور گروه مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی بیرجند، بیرجند، ایران سعید دیمه ور گروه آب و محیط‌زیست، دانشکده عمران، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران Journal Article 2024 03 05 Extended Abstract Introduction: With the increase in population and the growth of industry and agriculture, the production of various types of human, industrial, and agricultural waste also increases. Improper disposal of waste can lead to environmental pollution and contamination of water resources. One common method of waste disposal is landfilling. A significant challenge of this method is finding a suitable location for the landfill, as the selection of an appropriate site depends on various criteria and factors. The use of Geographic Information Systems (GIS) and multi-criteria decision-making methods are effective and efficient tools for addressing this challenge. The aim of this study is to use GIS and fuzzy overlay methods to locate suitable landfill sites for municipal and industrial waste in Birjand. For the first time, this research uses spatial data layers for aquifer recharge areas, protective zones of drinking water wells, qanats, and springs in South Khorasan Province. Materials and methods: This study combines GIS and fuzzy overlay functions to locate suitable landfill sites for municipal and industrial waste in Birjand County. The study area is Birjand, the capital of South Khorasan Province. The fuzzy overlay method utilizes a range of values between 0 and 1 to express the degree or value of set members. The study incorporates various criteria, including environmental, geological, infrastructural, and water resource factors, each comprising multiple sub-criteria. After preparing the necessary data in shapefile format, the Euclidean distance method in ArcMap software was used to create distance layers for each data point. These distance layers were then standardized using fuzzy logic through Python code. The fuzzy standardization of these layers was based on the technical evaluation guidelines for the disposal of ordinary and special waste provided by the Environmental Protection Organization. Finally, using the prepared fuzzy layers and fuzzy overlay functions including AND, OR, SUM, PRODUCT, and GAMMA, the final layer of suitable sites for municipal and industrial waste disposal was created. Results and Discussion: The results of the overlay operation indicate that the OR and SUM functions did not yield satisfactory results for fuzzy decision-making. The results of the AND, PRODUCT, and GAMMA functions were classified into five categories based on the environmental and water resource risks associated with waste disposal in each area: very high, high, moderate, low, and very low risk. The results indicated that the area with very high risk for waste disposal was the same across all functions. The AND function provided the smallest area for low and very low-risk zones, whereas the GAMMA function provided the largest area for these zones. The results suggest that if the GAMMA function’s power is chosen between 0 and 1, the results will be a combination of the AND and OR functions. Conclusion: Considering the need to place landfill sites near waste production sources to mitigate costs and ownership challenges, it was found that the GAMMA function provides the most suitable results for locating landfill sites for ordinary and special waste in Birjand. According to the results of this function, 3535.982 km2 of Birjand County's area (about 88%) is a prohibited zone for municipal and ordinary waste disposal, and 3670.934 km2 (about 92%) is a prohibited zone for industrial and special waste disposal. The remaining area, 368.7 km2 for municipal and ordinary waste and 233.7 km2 for industrial and special waste, is suitable for landfill site selection. It was also found that the current municipal waste landfill site in Birjand County is located in a prohibited zone. Therefore it is necessary to relocate it and select a new site based on the results of this study as soon as possible. چکیده مبسوط مقدمه: به موازات افزایش جمعیت و رشد صنعت و کشاورزی، میزان تولید انواع پسماندهای انسانی، صنعتی و کشاورزی نیز افزایش می‌یابد. در صورتی که پسماندها به درستی دفع نشود موجب آلودگی محیطزیست و منابع آب می‌شود. یکی از روشهای متداول دفع پسماند دفن آن در زباله‌گاه است. ازجمله چالشهای اساسی این روش پیدا کردن یک محل مناسب برای دفن پسماند است؛ زیرا انتخاب محل مناسب برای دفن پسماندها به معیارها و عوامل مختلفی وابسته است. استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روشهای تصمیمگیری چندمعیاری ابزاری موثر و کارآمد برای مواجهه با این چالش است. هدف از انجام این پژوهش استفاده از GIS و روش همپوشانی فازی برای مکانیابی محل دفن پسماندهای شهری و صنعتی عادی و ویژه شهرستان بیرجند است. در این پژوهش برای اولین بار از لایه‌های اطلاعاتی (داده‌های مکانی) مناطق تغذیه کننده آبخوان، حریمهای نقطهای چاه‌های آب شرب و مادر، مظهر و میلههای قناتها و چشمه‌ها در استان خراسان جنوبی استفاده شده است. مواد و روشها: در این پژوهش به مکانیابی محل دفن پسماندهای شهری و صنعتی عادی و ویژه با ترکیب GIS و توابع همپوشانی فازی پرداخته شد. منطقه مورد مطالعه در این تحقیق شهرستان بیرجند مرکز استان خراسان جنوبی می‌باشد. در روش همپوشانی فازی، بازهای از مقادیر بین صفر و یک می‌توانند برای بیان درجه یا میزان ارزش اعضای یک مجموعه مورد استفاده قرار گیرند. در این پژوهش از معیارهای محیطزیستی، زمینشناسی، زیرساختی و منابع آبی که هر کدام شامل چندین زیرمعیار است استفاده شد. پس از تهیه داده‌های موردنیاز در فرمت شیپ فایل، لایه فاصله از عارضه با استفاده از روش فاصله اقلیدوسی (Euclidean distance) در نرم‌افزار ArcMap برای هر یک از این دادهها ساخته شد. سپس با استفاده از کدنویسی در محیط پایتون، لایه‌های فاصله از عرضه به صورت فازی استانداردسازی شدند. مبنای فازی‌سازی این لایهها قوانین و ضوابط مطرح شده در دستورالعمل ارزیابی فنی دفن پسماندهای عادی و ویژه سازمان محیطزیست بود. در نهایت با استفاده از لایه‌های فازی آماده شده و توابع همپوشانی فازی شامل AND،OR، SUM، PRODUCT و GAMMA لایه‌ نهایی مکان‌های مناسب دفع پسماندهای شهری و صنعتی عادی و ویژه ساخته شد. نتایج و بحث: عملیات همپوشانی نشان داد توابع OR و SUM نتایج مناسبی برای تصمیمگیری فازی ارائه نمی‌دهند. نتایج توابع AND، PRODUCT و GAMMA بر اساس میزان خطر دفن پسماند در هر منطقه برای محیطزیست و منابع آب به پنج طبقه شامل خطر بسیار زیاد، زیاد، متوسط، کم و خیلی‌کم تقسیم شد. بر این اساس مساحت مناطق با خطر دفن بسیار زیاد در همه توابع یکسان بود. تابع AND کمترین مساحت را برای مناطق با خطر دفن کم و خیلی‌کم داشت و در مقابل از تابع GAMMA بیشترین مساحت برای مناطق با خطر دفن کم و خیلی‌کم حاصل شد. با توجه به نتایج مشخص گردید اگر مقدار توان تابع GAMMA بین 1 و صفر انتخاب شود، نتایج ترکیبی از توابع AND و OR خواهد بود. نتیجهگیری: بر اساس نتایج بدست آمده و با توجه به لزوم نزدیک بودن محل دفن پسماند، به محل تولید آن جهت کاهش هزینه و همچنین کمتر شدن چالش‌های مربوط به نوع مالکیت اراضی، مشخص گردید تابع GAMMA نتایج مناسب‌تری برای مکانیابی محل دفن پسماندهای عادی و ویژه شهرستان بیرجند ارائه می‌دهد. بر اساس نتایج این تابع 982/3535 کیلومترمربع از مساحت شهرستان بیرجند (حدود 88 درصد)، منطقه ممنوعه برای دفن پسماندهای شهری و عادی و 934/3670 کیلومترمربع از مساحت شهرستان (حدود 92 درصد)، منطقه ممنوعه برای دفن پسماندهای صنعتی و ویژه است. مابقی مساحت شهرستان یعنی 7/368 کیلومترمربع برای پسماندهای شهری و عادی و 7/233 کیلومترمربع برای پسماندهای صنعتی و ویژه جهت انتخاب محل دفن پسماند، مناسب است. همچنین مشخص گردید مکان فعلی دفن پسماندهای شهری و عادی شهرستان بیرجند در ناحیه ممنوعه قرار داشته و لازم است مطابق با نتایج این پژوهش در اسرع وقت جابجا و مکان جدیدی برای آن انتخاب شود.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_713588_c6b1768e8e9a629adc65e1bfca7d95a9.pdf