دانشگاه ایلام مدیریت جامع حوزه های آبخیز 2783-4581 5 4 2026 02 20 Analyzing the governance structure of the water-energy-food nexus on Qeshm Island: A social network analysis approach بررسی ساختار حکمرانی همبست آب-انرژی- غذا در جزیره قشم: کاربرد تحلیل شبکه اجتماعی 68 91 724821 10.22034/iwm.2025.2056408.1214 FA پرستو رجب‌پور نیکو گروه ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ، داﻧﺸکده ﻣﻨﺎﺑﻊ طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی قربانی گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-6891-8369 شراره پورابراهیم گروه ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ، داﻧﺸکده ﻣﻨﺎﺑﻊ طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران علیرضا قراگوزلو گروه مهندسی نقشه‌برداری، دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 23 Extended Abstract Introduction: Effective management of critical resources such as water, energy, and food is essential due to their strong interdependence—changes in one sector often impact the others. Rapid population growth, economic development, and escalating climate change are intensifying challenges in resource management worldwide. The Water-Energy-Food (WEF) nexus framework has emerged as a comprehensive approach to address these complexities by integrating environmental, social, economic, and political dimensions. This framework is especially relevant for arid and semi-arid regions like Iran, where water scarcity exerts considerable pressure on local governance systems. Qeshm Island, the largest island in the Persian Gulf, exemplifies the difficulties of managing the WEF nexus under such constraints. Fragmented policymaking and weak coordination across water, energy, and food sectors on the island highlight the urgent need for integrated management strategies and stronger inter-sectoral cooperation. This study aims to analyze and evaluate the governance structure of the WEF nexus on Qeshm Island using Social Network Analysis (SNA). The goal is to provide a comprehensive understanding of institutional interactions and identify opportunities for enhancing sustainable resource management in the region. Materials and Methods: This research adopts a descriptive-survey design with an applied focus on examining the governance network of the WEF nexus on Qeshm Island through SNA. The study investigates inter-organizational relationships across the water, energy, and food sectors by collecting primary data via 123 questionnaires distributed equally among sector experts and officials. Additionally, document reviews and field visits complemented data collection efforts. Network data were analyzed using UCINET6 software, focusing on key metrics such as network density, reciprocity, transitivity, centralization, average geodesic distance, and core-periphery structure. This approach allows for an in-depth assessment of the governance network, revealing institutional dynamics and pinpointing areas requiring policy and management improvements. The findings provide a foundational basis for developing integrated and effective governance frameworks for the island’s critical resources. Results and Discussion: Analysis reveals significant governance challenges within Qeshm Island’s WEF nexus. The overall low network density indicates limited collaboration and underutilization of institutional capacity. Among the sectors, the energy network showed the highest density, suggesting better coordination, whereas the food network exhibited the lowest density, highlighting critical weaknesses in collaboration. Reciprocity scores were moderate, demonstrating some mutual communication among stakeholders; however, weak transitivity—particularly in the food sector—suggests a lack of sustained tripartite interactions necessary for cohesive governance. Centralization measures revealed that governance is highly concentrated around a few key organizations, with the food network showing the greatest centralization, potentially restricting the system’s adaptability. The high average geodesic distance points to slow information and resource flows, especially within the food network, further impeding effective governance. Core-periphery analysis identified two central institutions—the Qeshm Free Trade Zone Organization and the Governor’s Office—as dominant nodes facilitating inter-sectoral linkages. These results collectively indicate that despite some institutional interactions, the governance structure remains fragmented and inefficient. Conclusion: This study highlights the institutional strengths and weaknesses within the water, energy, and food governance networks on Qeshm Island through rigorous network analysis. While there is some collaboration, significant opportunities exist to improve coordination and cohesion among stakeholders. Enhancing inter-sectoral communication, broadening stakeholder participation, and adopting integrated governance approaches are crucial to increasing the sustainability and resilience of resource systems on the island. The prominent role of the Qeshm Free Trade Zone Organization underscores the potential of leveraging key institutions to strengthen weaker sectors, notably the food network. Moreover, considering informal relationships and the influence of macro-level policies—both national and international—will be essential for a more comprehensive understanding of governance challenges and opportunities. Future research should also explore the role of non-state actors in this nexus. Ultimately, reforming governance structures and fostering stronger institutional cooperation is vital for the sustainable management of water, energy, and food resources in Qeshm Island, and these findings offer actionable insights for policymakers aiming to address complex resource challenges in similar contexts. چکیده مبسوط مقدمه: مدیریت مؤثر منابع حیاتی مانند آب، انرژی و غذا، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا این منابع به‌طور متقابل به یکدیگر وابسته‌اند و تغییرات در هر یک می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر سایرین داشته باشد. چالش‌های مرتبط با این منابع، به‌ویژه در شرایطی که رشد سریع جمعیت، توسعه اقتصادی سریع و تغییرات اقلیمی شدت یافته است، پیچیدگی فزاینده‌ای پیدا می‌کنند. در این میان، رویکرد همبست آب-انرژی-غذا به‌عنوان چارچوبی جامع مطرح شده است که با در نظر گرفتن ابعاد محیط‌زیستی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، راهکارهایی برای مقابله با این پیچیدگی‌ها ارائه می‌دهد. این رویکرد، به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران که با محدودیت منابع آبی روبرو هستند، از ضرورتی مضاعف برخوردار است و فشاری سنگین بر نظام‌های مدیریت محلی وارد می‌کند. جزیره قشم، به عنوان بزرگترین جزیره خلیج فارس، نمونه‌ای بارز از چالش‌های مدیریت یکپارچه منابع آب، انرژی و غذا در چنین مناطقی است. محدودیت‌های موجود در سیاست‌گذاری‌های منسجم و یکپارچه در حوزه‌های آب، انرژی و غذا، ضرورت تدوین استراتژی‌های مدیریت یکپارچه و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی را بیش از پیش آشکار می‌سازد. رویکرد همبست آب، انرژی و غذا، با هدف ارتقای کارایی مدیریت منابع و تاب‌آوری نظام‌ها، به‌عنوان مدلی ارزشمند برای مقابله با چالش‌های پیچیده حکمرانی منابع شناخته می‌شود. با توجه به اهمیت موضوع و چالش‌های موجود در جزیره قشم، هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی ساختار حکمرانی همبست آب-انرژی-غذا در این منطقه با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) است. این پژوهش تلاش می‌کند تا با ارائه تصویری جامع از وضعیت تعاملات نهادی و شناسایی فرصت‌های بهبود، گامی در راستای ارتقای مدیریت پایدار منابع در جزیره قشم بردارد. مواد و روش‌ها: این مطالعه با رویکرد توصیفی-پیمایشی و با هدف کاربردی انجام شده است تا شبکه حکمرانی پیوند آب-انرژی-غذا را در جزیره قشم با استفاده از تحلیل شبکه اجتماعی بررسی کند. پژوهش حاضر به تحلیل تعاملات بین سازمانی در هر یک از بخش‌های آب، انرژی و غذا پرداخته و داده‌های موردنیاز از طریق مرور مستندات و اسناد مرتبط و همچنین بازدیدهای میدانی جمع‌آوری شده است. برای گردآوری داده‌های اصلی، 123 پرسشنامه (41 پرسشنامه برای هر حوزه آب، انرژی و غذا) میان کارشناسان و مسئولان بخش‌های مربوطه توزیع شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار UCINET6 صورت گرفت تا معیارهای کلیدی شبکه ازجمله تراکم، دوسویگی، انتقال‌پذیری، تمرکز، میانگین فاصله ژئودزیک و مرکز-پیرامون، ارزیابی شوند. هدف اصلی این تحلیل، ارائه درکی دقیق و عمیق از ساختار حکمرانی در همبست آب، انرژی و غذا در جزیره قشم، شناسایی روابط کلیدی بین نهادها و همچنین تشخیص نقاط نیازمند بهبود در استراتژی‌های مدیریتی است. این رویکرد جامع امکان شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های موجود در نظام حکمرانی منابع حیاتی جزیره را فراهم می‌آورد و می‌تواند به عنوان مبنایی برای تدوین سیاست‌های یکپارچه و کارآمد در آینده مورد استفاده قرار گیرد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که وضعیت حکمرانی منابع در جزیره قشم با چالش‌هایی روبرو است. تراکم پایین شبکه ارتباطات، نشان‌دهنده همکاری ناکافی و عدم بهره‌برداری مناسب از ظرفیت‌های نهادی موجود است. شبکه انرژی با تراکم بالاتر همکاری بیش‌تری را نشان می‌دهد، درحالی‌که شبکه غذا با کم‌ترین تراکم، با چالش‌های بیش‌تری در هماهنگی روبرو است. دوسویگی در حد متوسط بوده و ارتباطات متقابل میان دست‌اندرکاران تاحدودی برقرار است. انتقال‌پذیری، به‌ویژه در شبکه غذا، بسیار ضعیف است که بیانگر عدم توانایی در حفظ پیوندهای سه‌گانه است. تمرکز قدرت در دست سازمان‌های کلیدی نشان می‌دهد که تعاملات حول محور چند دست‌اندرکار متمرکز شده است و این میزان در شبکه غذا بیش‌ترین مقدار را دارد که می‌تواند انعطاف‌پذیری شبکه را کاهش دهد. همچنین، میانگین فاصله ژئودزیک بالا نشان‌دهنده فاصله قابل توجه بین دست‌اندرکاران و کندی انتقال اطلاعات و منابع درون شبکه‌ها به ویژه شبکه غذا است. نتایج شاخص مرکز-پیرامون نشان داد که دو سازمان، یعنی سازمان منطقه آزاد قشم و فرمانداری، به عنوان نقاط مرکزی در میان سه گروه مشترک عمل می‌کنند. نتیجه‌گیری: بررسی جداگانه هر یک از این شبکه‌ها، نقاط ضعف و قوت آن‌ها را شناسایی کرد. نتایج پژوهش نشان داد که علی‌رغم وجود برخی ارتباطات و همکاری‌های بین نهادهای مختلف در جزیره قشم، هنوز فرصت‌های قابل توجهی برای بهبود انسجام و هماهنگی میان حوزه‌های آب، انرژی و غذا وجود دارد. تقویت ارتباطات بین‌بخشی، افزایش مشارکت ذی‌نفعان متنوع، و اتخاذ رویکردهای یکپارچه در سیاست‌گذاری و مدیریت منابع، می‌تواند به افزایش پایداری و تاب‌آوری نظام آب، انرژی و غذا کمک کند. این پژوهش با تأکید بر نقش کلیدی سازمان منطقه آزاد قشم، نیاز به تقویت شبکه غذایی، پتانسیل پروژه‌های یکپارچه و اهمیت توجه به روابط غیررسمی و عوامل کلان، زمینه‌ای برای تحقیقات آینده فراهم می‌آورد. همچنین بررسی تأثیر سیاست‌های کلان ملی و بین‌المللی و نقش بازیگران غیردولتی می‌تواند به درک بهتر چالش‌ها و فرصت‌های موجود در حکمرانی همبست آب-انرژی-غذا کمک کند. در نهایت، اصلاح ساختار حکمرانی و تقویت همکاری نهادها برای مدیریت بهتر منابع ضروری است و باید توسط سیاست‌گذاران به‌طور جدی مدنظر قرار گیرد.

https://iwm.ilam.ac.ir/article_724821_089846d0204795311ebfa9ad163cde3f.pdf