نقش آلاینده‌ها بر سلامت و محیط‌زیست با تأکید بر تاب‌آوری اجتماعی (مطالعه بر اساس آلاینده‌ها در شهر اراک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل کارشناس ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، گروه علوم و مهندسی محیط زیست دانشکده کشاورزی و محیط زیست، دانشگاه اراک، اراک، ایران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه اراک / دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی / گروه علوم و مهندسی محیط زیست دکترای تخصصی / محیط زیست

3 عضو هیئت علمی / گروه علوم و مهندسی محیط زیست دانشکده کشاورزی و محیط زیست، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران

4 عضو هیئت علمی دانشگاه اراک / دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی / گروه علوم و مهندسی محیط زیست

چکیده

توجه به تأثیر آلاینده‌ها بر سلامت انسان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. آلاینده‌های موجود در منابع طبیعی همچون حوزه‌های آبخیز و هوا می‌تواند برای اکوسیستم‌ها و انسان‌ها خطرات جبران‌ناپذیر و طولانی مدتی را به همراه داشته باشد. غلظت بالای فلزات سنگین همچون کروم، آهن، روی و غیره که از طریق فاضلاب‌های صنعتی در محیط تخلیه می‌شوند حوزه‌های آبخیز را در وضعیت نامساعدی قرار داده و سلامت انسان‌ها را تهدید می‌کند؛ از طرفی آلودگی هوا امروزه به صورت یکی از مشکلات بزرگ زیست‌محیطی و اقتصادی در سراسر جهان مطرح شده و این مسئله به‌ویژه در شهرهای بزرگ صنعتی، به صورت مشکل جدی‌تری مطرح می‌شود. آلودگی هوا سبب افزایش شدت انواع بیماری‌های تنفسی، پوستی، ضعف جسمانی و بسیاری امراض دیگر شده است؛ همچنین باعث افزایش بی‌رویه هزینه‌های جاری به‌منظور حذف این آلودگی‌ها می‌شود. پژوهشگران به نقش آلودگی هوا بر ابعاد روانی و اجتماعی سلامت نیز توجه داشته‌اند. به همین دلیل هدف این پژوهش بررسی و مقایسه تأثیر آلودگی هوا بر میزان تاب‌آوری اجتماعی شهروندان مناطق شهر اراک در سال 98-۱۳۹۷ بود. در این پژوهش از روش توصیفی (علی مقایسه‌ای) استفاده شد و جامعه آماری شامل همه شهروندان شهر اراک بود که تعداد نمونه‌ها با روش نمونه‌گیری داوطلبانه ۲۸۳ نفر در نظر گرفته شد. از مجموع داده‌های شاخص‌های آلودگی هوا در طول یک سال سه شاخص CO، NO2، PM2.5 انتخاب شد. پرسش‌نامه تاب‌آوری اجتماعی محقق ساخته با ۵۰ سؤال و تأیید روایی صوری و محتوایی آن توسط کارشناسان و ضریب پایایی ۷۸/0 مورد تأیید و در شش منطقه شهر شامل مناطق دارای ایستگاه ارزیابی توزیع گردید. در تحلیل داده‌ها از آماره‌های رگرسیون، تحلیل واریانس چند متغیره و نرم‌افزار SPSS استفاده شد. نتایج نشان داد وضعیت مناطق از نظر آلودگی هوا خوب و متوسط بوده و میانگین میزان تاب‌آوری اجتماعی در سطح متوسط برآورد شد. بنابر یافته‌ها، شاخص‌های آلودگی هوا به‌عنوان متغیری مهم بر تاب‌آوری اجتماعی شناخته شد.

کلیدواژه‌ها