تعیین پتانسیل طبیعت‌گردی با استفاده از روش تجزیه و تحلیل سیستمی در مراتع ییلاقی کجور نوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

2 استاد گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 استادیار گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

چکیده

اکوتوریسم به‌ عنوان پایدارترین شکل گردشگری با رشد فزاینده‌ی خود، نقش مؤثری در توسعه‌ی جوامع ایفاء می‌کند. در این پژوهش با استفاده از روش تجزیه و تحلیل سیستمی به تعیین پتانسیل طبیعت‌گردی در مراتع ییلاقی کجور نوشهر پرداخته شده است. پس از شناسایی عوامل مؤثر بر کاربری طبیعت‌گردی شامل شیب، جهت، ارتفاع از سطح دریا، بافت خاک، پوشش گیاهی، سنگ‌شناسی، فاصله تا چشمه و رودخانه، فاصله تا جاده، فاصله تا مناطق مسکونی، فاصله تا شهر، فاصله از گسل و دکل برق فشار قوی، نقشه‌های مربوط به این عوامل با کمک سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) تهیه شدند و با روش سیستمی مخدوم طبقه‌بندی، تلفیق و روی ‌هم‌گذاری نقشه‌ها انجام و نقشه اولیه تفرجی تهیه و در سه طبقه، کلاسه‌بندی شدند. سپس با تلفیق نقشه تفرجی اولیه و نقشه مراتع، نقشه تفرج نهایی تهیه و کلاسه‌بندی شد. نتایج نشان داد همه مرتع چناربن دارای توان تفرج گسترده طبقه دو، در مرتع دشت لاشک 51/46 درصد دارای توان تفرج گسترده طبقه دو و 49/53 درصد نامناسب برای تفرج، در مرتع اسلام‌آباد 2/75 درصد دارای توان تفرج گسترده طبقه دو و 98/24 درصد نامناسب برای تفرج، در مرتع کهنه ‌لاشک 19/96 درصد دارای توان تفرج گسترده طبقه دو و 81/3 درصد نامناسب برای تفرج، در مرتع کجور 24/87 درصد دارای توان تفرج گسترده طبقه دو و 76/12 درصد نامناسب برای تفرج، در مرتع لرگان 54/12 درصد دارای توان تفرج گسترده طبقه دو و 46/87 درصد نامناسب برای تفرج و در مرتع پیده 31/57 درصد دارای توان تفرج گسترده طبقه دو و 69/42 درصد برای تفرج نامناسب بودند. با توجه به نتایج به‌ دست آمده 83/65 درصد منطقه دارای قابلیت تفرجی و 17/34 درصد از منطقه برای تفرج نامناسب هستند که علت آن شیب بالا، ارتفاع بالا و وجود اراضی زراعی و باغ‌ها در منطقه است؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود اقدامات عملی و مدیریتی لازم به بهره‌برداران منطقه آموزش داده شود. این امر در کنار مدیریت اصولی به استفاده از توان بالقوه طبیعت‌گردی منطقه می‌انجامد و کمک درآمدی برای بهره‌برداران مراتع محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها


  • Abbasi, S., Mirdamadi, S. M., Najafabadi, M. O. & Hoseini, S. J. F. (2022). Designing a model of rural ecotourism entrepreneurship development with qualitative approach. Geography and Development Iranian Journal, 20(66), 103-126.‏ Doi: 22111/J10.22111.2022.6716. (In Persian)
  • Abbaspour, M. & Gharagozlou, A. (2005). Urban planning using environmental modeling and GIS/RS: A case study from Tehran. Environmental Quality Management, 14(4), 63-72.‏
  • Abdolreza Farajirad, A. & Aghajani, S. (2010). New analyses about tourism and the types of its classification. Territory, 6(23), 61-72. (In Persian)
  • Ahmadi Sani, N., Babai Kafaki, S. & Mataji, A. (2011). Ecological possibility of ecotourism activities in the northern Zagros Forests using MCDM, GIS and RS. Town and Country Planning, 3(4), 45-64.‏ (In Persian)
  • Aneseyee, B. A., Abebaw, A. & Tesfaye Haile, B. (2022). Identification of suitable sites for the community-based ecotourism developments in Abijiata-Shalla Lakes National Park, Ethiopia. Remote Sensing Applications: Society and Environment, 26, 100750.
  • Angessa, A. T., Lemma, B., Yeshitela, K. & Endrias, M. (2022). Community perceptions towards the impacts of ecotourism development in the central highlands of Ethiopia: the case of Lake Wanchi and its adjacent landscapes. Heliyon, 8(2), e08924.‏ Doi: 1016/j.heliyon.2022.e08924.
  • Arnberger, A. (2006). Recreation use of urban forests: An inter-area comparison. Urban Forestry & Urban Greening, 4(3-4), 135-144.‏ Doi: 1016/j.ufug.2006.01.004.
  • Babaie-Kafaky, S., Mataji, A. & Sani, N. A. (2009). Ecological capability assessment for multiple-use in forest areas using GIS-based multiple criteria decision making approach. American Journal of Environmental Sciences, 5(6), 714-720.‏ Doi: 3844/ajessp.2009.714.721.
  • Bahadori Meymandi, S. M. A., Daryabari, S. J. & Najafi, A. (2017). The role of tourism in the sustainable development of Ramsar. New Attitudes in Human Geography (Human Geography), 10(2), 147-157. (In Persian)
  • Bazm Ara Belshti, M., Tavakoli, M. & Jafarzadeh, K. (2017). Evaluation of suitable ecotourism development zones in protected areas case study: Khayez protected area. Planning and Arranging Space, 20(3), 10.
  • Bunruamkaew, K. & Murayam, Y. (2011). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of Surat Thani Province, Thailand. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 21, 269-278.
  • Dai, F. C., Lee, C. F. & Zhang, X. H. (2001). GIS-based geo-environment evaluation for urban land-use planning: a case study. Engineering Geology, 61, 257-271.
  • Detailed-executive studies of Kojour Nowshahr, (2011). General Department of Natural Resources of Mazandaran Province- Nowshahr, 104.
  • Eskandari, S., Ovladi, J. & Yakhkeshi, A. (2008). Evaluation of recreational power of Sorkheh Hesar Forest Park based on optimal use using GIS. Master Thesis in Forestry, Sari Faculty of Natural Resources, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources.
  • Farajzadeh Asl, M. & Karimpanah, R. (2008). Analysis of suitable areas for ecotourism development in Kurdistan Province using GIS. Journal of Natural Geographical Research, 65, 33-50.
  • Gul, A., M. Orucu. K. & Oznur, K. (2006). An approach for recreation suitability analysis to recreation planning in Golchuk Nature Park. Journal of Environmental Management, 1, 606-625.
  • Hatami Kahkesh, I., Dashti, S. & Attar Roshan, S. (2018). Comparison of the efficiency of Makhdoom and FAO ecological models for estimating the ecological potential of agricultural and rangeland use (Case study: Abhar Khuzestan Watershed). Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 28(3), 67-78.
  • Heshmati, M., Gheitury, M. & Shadfarb, S. (2022). Factors affecting possibility of ecotourism development and sustaining natural resources using SWOT approach in west Iran. International Journal of Geoheritage and Parks, 10(2), 173-183.
  • Hosseini Tavassol, M., Kokandel, A., Mortezaei Frizehandi, Gh. & Arjomand, M. (2010). Determining the nature tourism site in the rangeland using GIS and the optimal combination of criteria. Journal of Remote Sensing Application and GIS in Planning, 1(2), 85-96. (In Persian)
  • Ildoromi, A., Dall Oghli, A. & Ghorbani, M. (2016). Evaluation of the ecological and ecotourism capability of Lashgardar protected area in Malayer. Geographic Space, 16(54), 325-347.
  • Ismaili Sorbani, P. (2014). Investigating the ecotourism potential of Sokotepe Forest Park in Sari using AHP hierarchical analysis method and application of GIS technique. Master Thesis, Forestry, Yazd Faculty of Natural Resources and Desert Studies.
  • Jim, C. R. & Wendey, Y. (2006). Recreation amenity use and contingent valuation of urban Greenspacesin Guangzhou, China. Land Space and Urban Planning, 75(1-2), 81-96.
  • Karami, A. (2010). Application of land management by system analysis and AHP in forestry, forestry and ecotourism (Case study: Babolrood Watershed). M.Sc. Thesis, Faculty of Natural Resources, Sari University of Science, Agriculture and Natural Resources. (In Persian)
  • Kazemi, M. & Porsba, A. (2014). Assessing the ecological potential of the northern slopes of Mount Sialan in attracting tourism using GIS. First National Conference on Geography, Tourism, Natural Resources and Sustainable Development, Tehran. (In Persian)
  • Khalili, Z. (2009). Determining the ability of the customary nature tourism system of the teapot in the forests of Paveh city using the geographical information system. Master Thesis, Sari Faculty of Natural Resources, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources. (In Persian)
  • Kiani Salmi, S., Mousavi, S. H. & Yeganeh Dastgerdi, P. (2018). Spatial planning and feasibility study of nature-prone areas with a land use planning case study: Chaharmahal and Bakhtiari Province. Journal of Geographical Information (Sepehr), 102, 217-227. (In Persian)
  • Kumari, S., Behera, M. D. & Tewari, H. R. (2010). Identification of potential ecotourism sites in West District, Sikkim using geospatial tools. Tropical Ecology, 51(1), 75-85.
  • Mahmoudi, B. (2007). Assessing the recreational potential of Saman Orfi Manj in the forests of Lordegan city. Master Thesis in Forestry, Sari Faculty of Natural Resources, Mazandaran University.
  • Makhdoom, M. (2010). The foundation of land planning. Ninth edition. University of Tehran Press. (In Persian)
  • Mancini, M. S., Barioni, D., Danelutti, C., Barnias, A., Bracanov, V., Pisce, G. C. & Galli, A. (2022). Ecological Footprint and tourism: Development and sustainability monitoring of ecotourism packages in Mediterranean Protected Areas. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 100513.‏
  • Parvar, Z. Heshmat nia, B. & Shayesteh, K. (2019). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of Hamedan Township. Quarterly Journal of Environmental Science and Technology, 21(6), 227-241. (In Persian)
  • Riahi Khoram, M. & Unobtrusive. M. (2008). Land management and ecotourism in Hamadan Province. The first national conference on geography and land management, Tehran. (In Persian)
  • Sahani, N. (2021). Application of hybrid SWOT-AHP-Fuzzy AHP model for formulation and prioritization of ecotourism strategies in Western Himalaya, India. International Journal of Geoheritage and Parks, 9(3), 349-362. Doi: 1016/j.ijgeop.2021.08.001.
  • Sanaee, M., Fallah Shamsi, S. R. & Ferdowsi AsmanJeerdi, H. (2010). Multi-criteria land evaluation, using WLC and OWA strategies to select a suitable site forage plantation (case study; Zakherd, Fars). Journal of Rangeland, 4(2), 216-227. (In Persian)
  • Shervani, Z. (2009). Comparison of evaluation of recreational potential of Neka-Zalmorud forests by Analytic Hierarchy Process (AHP) and Golz-Demirel and Makhdoom. Master Thesis, Forestry, Mazandaran University.
  • Sohrab, S. (2011). Zoning and determining the temporal and spatial priority of recreational activities of Ghaemshahr Talar Forest Park by AHP method. Master Thesis. Sari Faculty of Natural Resources, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources.
  • Soltani, Z. & Noori, S. H. (2010). Assessing the environmental potential of Khansar city in order to develop tourism using GIS. Journal of Geographical Research, (99), 77-100. (In Persian)
  • Sour, A. & Heidari Alamdarloo, A. (2012). Determining the suitability of tourism in Poshtkuh rangelands of Yazd using GIS geographical information system. Iranian Journal of Natural Ecosystems, 3(2), 71-84. (In Persian)
  • Tavaklan, A. & Nejad Babasharaji, A. (2018). Evaluation of effective factors on improving the tourism industry with emphasis on sustainable income development in the city of Ramsar studied (two projects of hot springs and Ramsar cable car). Geographical Journal of Tourism Space, 9(33), 119-133. (In Persian)
  • Tekiyehkhah, J. (2008). Investigating the recreational potential of Abidar Forest Park using GIS. Master Thesis, Sari Faculty of Natural Resources, University of Mazandaran. (In Persian)
  • Tola, T. K. (2010). Geospatial approach for ecotourism development: a case of Bale mountains national park. Thesis submitted in Partial Fulfilment of the Requirements for the Award of the Degree of Master of Science in Remote Sensing and Geographical Information Systems (GIS), Addis Ababa University, Faculty of Natural Science, Department of Earth Sciences. 66.
  • Tourism Organization. (2001). An overview of the concept of ecotourism or ecological tourism. Research and Studies Center. Tourism and Tour.
  • Vrise, S. & Goossen, M. (2002). Modelling recreational visits to forest and nature areas. Urban Forestry and Urban Greening, 1, 5-14. Doi: 1078/1618-8667-00002.